Dramatopisarki w «republice braci»: Komu potrzebna jest (i jaka) kobieca historia polskiego teatru?


Abstrakt

Artykuł omawia efekty projektu feministycznej historii teatru HyPaTia w kontekście szerszego zjawiska, jakim jest uprawiana od lat siedemdziesiątych XX wieku historia kobiet. Autorka stawia pytania o rewindykacyjny charakter podjętego w projekcie dialogu z kanonem i konstruktorski gest (od)tworzenia kobiecej historii polskiego teatru. Poprzez figury „siostry Szekspira” i „sióstr Hypatii” zwrócona zostaje uwaga na specyficzne uwikłanie biografii i twórczości dramatopisarek w patriarchalną ramę (określaną jako „republika braci”), które problematyzuje rozumienie emancypacji jako uwalniania się od męskiej opresji czy ucieczki na marginesy.


Słowa kluczowe

historia kobiet; feministyczna historia teatru; dramatopisarki; kanon; herstoria



Adamiecka-Sitek, A. (2018). Emancypacja. W: A. Chałupnik, & A. Łuksza (red.), Rodzaju żeńskiego: Antologia dramatów (s. 19-24). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.

Austin, G. (1990). Feminist theories for dramatic criticism. Ann Arbor: University of Michigan Press.

Bloom, H. (2002). Lęk przed wpływem: Teoria poezji (A. Bielik-Robson, & M. Szuster, tłum.). Kraków: Universitas.

Booth, C. (2017). Hypatia: Mathematician, Philosopher, Myth. London: Fonthill Media.

Case, S. E. (1988). Feminism and theatre. New York: Methuen.

Chałupnik, A. (2018). Rodzaju żeńskiego: Wstęp. W: A. Chałupnik, & A. Łuksza (red.), Rodzaju żeńskiego: Antologia dramatów (s. 9-16). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.

Cixous, H. (1993). Śmiech Meduzy (A. Nasiłowska, tłum.). Teksty Drugie, 4-5-6, 147-166.

Davies, T.C. (1991). Actresses as Working Women: Their Social Identity in Victorian Culture. New York – London: Routledge.

de Beauvoir, S. (2009). Druga płeć (G. Mycielska, & M. Leśniewska, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo J. Santorski.

Domańska, E. (2006). Historie niekonwencjonalne: Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Dzielska, M. (2010). Hypatia z Aleksandrii. Kraków: Universitas.

Gilbert, S., & Gubar, S. (2000). The Madwoman in the Attic: The Woman Writer and the Nineteenth-Century Literary Imagination. New Haven – London: Yale University Press.

Gilbert, S., & Gubar, S. (1998). No Man’s Land. The Place of Woman Writer in the Twentieth Century. New Haven–London: Yale University Press.

Hernik Spalińska, J. (1996). Rodzaju żeńskiego. Dialog, 3, 150-158.

hooks, bell. (2013). Teoria feministyczna: Od marginesu do centrum (E. Majewska, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Iwasiów, I. (2004). Gender dla średniozaawansowanych: Wykłady szczecińskie. Warszawa: WAB.

Iwasiów, I. (2013). Granice: Polityczność prozy kobiet i dyskursu kobiecego po 1989 roku. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Kot, J. (2011). Niezwykła bohaterka „dramatu kobiecego”, czyli o „Sprawiedliwości” Marceliny Grabowskiej. W: R. Nycz, W. Miodunka, & T. Kunz (red.), Polonistyka bez granic (t. 1, s. 437-445). Kraków: Universitas.

Krakowska, J. (2018). Nieświadome, nieoznaczone, działające. W: J. Krakowska (red.), (Nie)świadomość teatru: Wypowiedzi i rozmowy (s. 7-10). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.

Miller, Nancy K. (2007). Arachnologie: Kobieta, tekst i krytyka (K. Kłosińska, & K. Kłosiński, tłum.). W: A. Burzyńska, & M.P. Markowski (red.), Teorie literatury XX wieku: Antologia (s. 487-513). Kraków: Znak.

Pateman, C. (2014). Kontrakt płci (J. Mikos, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.

Rudaś-Grodzka, M., Smoleń, B., Nadana-Sokołowska, K., Mrozik, A., Czeczot, K., Nasiłowska, A., Serafin-Prusator, E., & Wróbel, A. (red.). (2016). .…czterdzieści i cztery. Figury. Nowy kanon. Warszawa: IBL.

Showalter, E. (1977). A Literature of Their Own: British Women Novelists from Bronte to Lessing. New Jersey: Priceton University Press.

Showalter, E. (1993). Krytyka feministyczna na bezdrożach (I. Kalinowska-Blackwood, tłum.). Teksty Drugie, 4-5-6, 115-146.

Stanford Friedman, S. (1997). Making history: reflections on feminism, narrative and desire. In K. Jenkins (ed.). The Postmodern History Reader (pp. 231-236). London: London and New York, Routledge.

Świerkosz, M. (2014). Genealogie tradycji kobiecej. W: M. Świerkosz, W przestrzeniach tradycji: Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm (s. 19-97). Warszawa: IBL.

Urbanik-Kopeć, A. (2018). Anioł w domu, mrówka w fabryce. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Walker, A. (2012). W poszukiwaniu ogrodów naszych matek ( M. Mazurek, tłum.). W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe: Antologia przekładów (s. 375-387). Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Warońska, J. (2020). Kobiecość a płeć żeńska: Komediopisarki dwudziestolecia międzywojennego wobec dyskursu emancypacyjnego. Wielogłos [w druku].

Wiatrzyk-Iwaniec, M. (2025). Dramatopisarstwo kobiet. W: E. Kraskowska, & B. Kaniewska (red.), Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy, gatunki, sytuacje i tematy (s. 161-178). Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Woolf, V. (2019). Własny pokój (A. Graff, tłum.). Warszawa: Osnova.

Pobierz

Opublikowane : 2020-11-11


Świerkosz, M. (2020) „Dramatopisarki w «republice braci»: Komu potrzebna jest (i jaka) kobieca historia polskiego teatru?”, Pamiętnik Teatralny, 69(3), s. 183-198. doi: 10.36744/pt.498.

Monika Świerkosz  monika.swierkosz@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0002-1752-6768

Adiunkt na Wydziale Polonistyki UJ. Interesuje się pograniczem literatury i teorii krytycznej, problematyką ciała, materialności i posthumanizmu. Jest autorką książek W przestrzeniach tradycji. Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm (Warszawa 2014) oraz Arachne i Atena. Literatura, polityka i kobiecy klasycyzm (Kraków 2017).





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.