Dyrektorka: Przyczynek do (nie)biografii Wandy Wróblewskiej


Abstrakt

Artykuł stanowi próbę analizy zasad, na jakich dyrektorki mogą być wpisywane w historię teatru. Spekulatywny biogram Wandy Wróblewskiej, twórczyni i dyrektorki Teatru Ziemi Mazowieckiej, jest tu narzędziem umożliwiającym ujawnienie i sproblematyzowanie oczekiwań wobec kobiecych narracji, które mają być alternatywą dla dominującego w historiografii patriarchalnego modelu. Teatr Ziemi Mazowieckiej, jak większość scen objazdowych, kierowany były przez kobiety, co skłania do umieszczenia refleksji nad nim w perspektywie feministycznej. Jego działalność łatwo wpisać w alternatywny model historiograficzny, który akcentuje budowanie relacji z publicznością i działalność społeczną teatru, rezygnując ze wskazywania arcydzieł i konstruowania hierarchii artystycznych. Spekulatywna biografia Wróblewskiej jest też katalizatorem pytania o możliwości wyjścia poza narrację, która zawsze staje się formą dyskursu władzy.


Słowa kluczowe

Wanda Wróblewska; Krystyna Berwińska; Teatr Ziemi Mazowieckiej; teatr objazdowy; historiografia teatralna; historia kobieca; instytucja feministyczna; historia spekulatywna



Adamiecka-Sitek, A., Keil, M., Stokfiszewski, I. (2019). Feminizacja – demokracja – praca: W stronę uspołecznionej instytucji kultury. Didaskalia, 153, 3-5.

Berwińska, K., Wróblewska, W. (1976). Kiedy sięgamy pamięcią. W: Teatr Ziemi Mazowieckiej 1956-1976. Warszawa: Teatr Ziemi Mazowieckiej.

Beylin, K. (1960). Jak zdobywać widzów z miasteczek i wsi. Express Wieczorny, 32. http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/11842/express-wieczorny.pdf

Bibik, B (2012). O profesorze Stefanie Srebrnym – tłumaczu i inscenizatorze słów kilka. Rocznik Toruński, 39.

Chauchat, A. (2018). 10 twierdzeń o choreografii (B. Wójcik, tłum.). W: M. Keil (red.), Choreografia: polityczność (. 28-31). Warszawa, Poznań, Lublin: Art Stations Foundation, Instytut Muzyki i Tańca, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, East European Performing Arts Platform.

Golik- Szarawarska, G. (1993). Dramaty antyczne w inscenizacjach Stefana Srebrnego. Pamiętnik Teatralny, 1-2, 167-182.

Golik-Szarawarska, G. (1991). Stefan Srebrny. Badacz i krytyk teatru, Katowice: Uniwersytet Śląski.

Kanold, B. (1970). W Teatrze Ziemi Gdańskiej „Szkoła żon”. Dziennik Bałtycki, 270. http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/11884/dziennik-baltycki-nr-270-13-listopada-1970.pdf

Karpik, A. (1995). Teatr Szwedzka 2/4. Warszawa, Łomianki: Spółka Wydawnicza Heliodor.

Klimczyk, W. (2015). Wirus mobilizacji: Taniec a kształtowanie się nowoczesności (1455-1795) (t. 1, Dworskie kroki). Kraków: Universitas.

Kosiński, D. (2013). O teatr naprawdę ludowy: Krystyna Skuszanka i Jerzy Krasowski w Nowej Hucie 1955-1962. W: M. Baran (red.) Teatr w Nowej Hucie. Kraków: Muzeum Miasta Krakowa.

Krakowska, J. (2018). Nieświadome, nieoznaczone, działające. W: J. Krakowska ( red.), (Nie)świadomość teatru: Wypowiedzi i rozmowy (s. 7-10). Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego.

Krakowska, J. (red.) (2018). Agora. Statystyki. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego.

Krupiński, W. (2015). Publiczność Teatru Ludowego od 60 lat najbardziej lubi komedie. Dziennik Polski, 7.12.

Linert, A. (1979). Teatr Śląski w latach 1945-1949. Katowice: Śląski Instytut Naukowy.

Pawłowski, R. (2002). „Skrzywdzeni i poniżeni” na Festiwalu Festiwali Teatralnych „Spotkania”. Gazeta Wyborcza, 17.11.

Plata, T. & Sajewska D. (red.). (2014). RE//MIX: Performans i dokumentacja. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Komuna//Warszawa, Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Raszewska, M. (2005). Teatr Narodowy 1949-2004. Warszawa: Teatr Narodowy.

Sugiera, M. (2012). Być jak baron Münchhausen, czyli performatywność i performatyka. Dialog, 5, 76-89.

Sugiera, M. (2018). Inne historie: Eksperymentalne formy pisania o przeszłości. W: M. Sugiera (red.), Fikcje jako metoda: Strategie kontr[f]aktualne w pisaniu historii, literaturze, sztukach (s. 27-58). Kraków: Księgarnia Akademicka.

Sugiera, M. (2020). Performans jako metoda: patrząc z ukosa na Zachód. Didaskalia, 157/158. https://doi.org/10.34762/7gyb-dk34

Wróblewska, W. (1956). O naszym teatrze. Iskry, 11.

Wróblewska, W. (1962). Do naszych widzów. W: Sikorki, czyli mazowieckie dziewczęta (program teatralny). Warszawa: Państwowy Teatr Ziemi Mazowieckiej.

Wróblewska, W. (1971). Teatr Ziemi Mazowieckiej w latach 1956-1968. W: J. Siekiera (red.). 15 lat Teatru Ziemi Mazowieckiej: 1956-1971. Warszawa: Teatr Ziemi Mazowieckiej.

Wróblewski, A. K. (2008). Dzienniki zabrane przez bezpiekę. Warszawa: Agora.

Ziegenhirte, J. (1970). „Szkoła żon” Moliera – lekcją obyczaju. Ilustrowany Kurier Polski, 274.

Źródła niepublikowane:

Bilans za rok 1959 i orzeczenie biegłego. (1959). Państwowy Teatr Ziemi Mazowieckiej (1/15). Archiwum Miasta Stołecznego Warszawy, Warszawa, Polska.

Czyżewska-Poncyliusz, W. (2010). Teatr zaangażowany społecznie. Artystyczna i społeczna działalność Ireny i Tadeusza Byrskich, praca magisterska napisana pod kierunkiem J. Kochanowskiego, Wydział Historyczny UW, Warszawa, Polska.

Korzeniowska, A. (1997). Teatr Ziemi Mazowieckiej za dyrekcji Wandy Wróblewskiej 1956-1968 (praca magisterska napisana pod kierunkiem Lecha Śliwonika). Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, Warszawa, Polska.

Kronika 1956-1966 (b.d.). Teatr Ziemi Mazowieckiej. Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie, Warszawa, Polska.

Kwestionariusz osobowy Wandy Wróblewskiej (1950). http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/1181/kwestionariusz-osobowy.pdf

Wróblewska, W. (b.d.). Wolność. Niektóre wspomnienia z okupacji. http://www.hypatia.pl/web/pageFiles/attachments/1185/wolnosc-niektore-wspomnienia-z-okupacji-wandy-wroblewskiejcompressed.pdf


Opublikowane : 2020-11-11


Morawski, P. (2020) „Dyrektorka: Przyczynek do (nie)biografii Wandy Wróblewskiej”, Pamiętnik Teatralny, 69(3), s. 75-103. doi: 10.36744/pt.426.

Piotr Morawski  p.morawski@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0003-2560-1913

Kulturoznawca, historyk kultury. Pracuje w Instytucie Kultury Polskiej UW i w redakcji „Dialogu”. Wydał między innymi Ustanawianie świętości. Kulturowa historia angielskich widowisk religijnych w XVI wieku (2015) oraz Oświecenie. Przedstawienia (2017). Obecnie pracuje nad książką o Teatrze Ziemi Mazowieckiej.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.