"The Szopka" and Its Strategies of Participation "Gra o Herodzie" (A Play on Herod) by Witold Wandurski
Magda Nabiałek-Przytuła
magdanabialek@uw.edu.plUniwersytet Warszawski (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-2487-5146
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie twórczości Witolda Wandurskiego jako formy historycznej, partycypacyjnej i immersyjnej praktyki dramatycznej. Głównym przedmiotem analizy uczyniono Grę o Herodzie – proletariacki mięsopust – interpretowany jako performans aktywnie negocjujący z otaczającym go środowiskiem społeczno-kulturowym. Autorka, odwołując się do utworów Wandurskiego, pokazuje, w jaki sposób w dwudziestoleciu międzywojennym możliwe było tworzenie sztuki reagującej na rzeczywistość bez jednoczesnego popadania w ścisły interwencjonizm. Rozważania te zostały uzupełnione o istotne konteksty historyczne związane z samą szopką jako formą performatywną, od początku funkcjonującą w napięciu między sacrum a profanum. Omówiono również znaczenie takich form jak faktomontaż, a także innych praktyk istotnych dla poetyki utworów Wandurskiego. W świetle tych ustaleń Wandurski został ukazany nie tylko jako aktywny organizator pierwszej polskiej sceny proletariackiej i pisarz zaangażowany w pracę ze środowiskiem robotniczym, lecz także jako dramaturg, który w tradycji dramatycznej odnalazł nowoczesne narzędzia przesuwające uwagę ku „patrzącym”, czyniąc ich aktywnymi uczestnikami procesu odbioru.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
Witold Wandurski, dramat, sztuka partycypacyjna, scena proletariacka, szopkaBibliografia
Adamiecka-Sitek, Agata. “Ludzkie maszyny i uliczne mięso.” In Robotnik: Performanse pamięci, edited by Agata Adamiecka-Sitek et al. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2017.
Google Scholar
Agamben, Giorgio. In Praise of Profanation. Translated by Jeff Fort. New York: Zone Books, 2007.
Google Scholar
Agamben, Giorgio. Pulcinella, or Entertainment for Children. Translated by Kevin Attell. London: Seagull Books, 2019.
Google Scholar
Balbuza, Katarzyna. Triumator: Triumf i ideologia zwycięstwa w starożytnym Rzymie epoki Cesarstwa. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2005.
Google Scholar
Bartie, Angela, Lucy Fleming, Mark Freeman, Alexander Hutton, and Paul Readman. “Introduction.” In Restaging the Past: Historical Pageants, Culture and Society in Modern Britain, edited by Angela Bartie et al. London: UCL Press, 2020.
Google Scholar
Boroń, Piotr. “Pstrokate koniec i kamienne trony: Obrzędy intronizacyjne u Słowian.” In Obrzęd, teatr, ceremoniał w dawnych kulturach, edited by Justyna Olko. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.
Google Scholar
Chaberski, Mateusz. Doświadczenie (syn)estetyczne: Performatywne aspekty przedstawień site-specific. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2015.
Google Scholar
Cymborska-Lebioda, Maria. “W kręgu rosyjskiej refleksji teatralnej początku XX wieku: Wiaczesława Iwanowa i Andrieja Biełego koncepcje misterium.” Roczniki Humanistyczne 34, no. 4 (1986): 21–42.
Google Scholar
Didi-Huberman, Georges. The Eye of History: When Images Take Positions. Cambridge, MA: MIT Press, 2018.
Google Scholar
Dobson, Michael. “The Pageant of History: Nostalgia, the Tudors, and the Community Play.” SEDERI Yearbook 20 (2010): 5–25.
Google Scholar
Dorak-Wojakowska, Lilianna. “Dramaturg jako archiwista: O stylu montażu dokumentalnego Witolda Wandurskiego i sceny robotniczej.” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura 11 (2019): 20–35.
Google Scholar
Duniec, Krystyna. “Śmierć na gruszy, czyli robotnicy.” In Dwudziestolecie: Przedstawienia. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2017.
Google Scholar
Gieysztor, Aleksander. “Spektakl i liturgia – polska koronacja królewska.” In Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza, edited by Bronisław Geremek. Wrocław: Ossolineum, 1978.
Google Scholar
Karwacka, Hanna. Witold Wandurski. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1968.
Google Scholar
Komza, Małgorzata. Żywe obrazy: Między sceną, obrazem i książką. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1995.
Google Scholar
Kosiński, Dariusz. “Dekoracji żadnych nie trzeba.” In Od dekoracji do konstrukcji, edited by Dorota Buchwald and Dariusz Kosiński. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2020.
Google Scholar
Łunaczarski, Anatol. “Teatr i rewolucja.” In Pisma wybrane. Volume 2. Translated by Leszek Turek. Warszawa: Spółdzielnia Wydawniczo-Handlowa “Książka i Wiedza”, 1964.
Google Scholar
Markiewicz, Barbara. Żywe obrazy: O kształtowaniu pojęć poprzez ich przedstawienie. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, 1994.
Google Scholar
Osińska, Katarzyna. “Ewolucja widowisk masowych w Związku Radzieckim (od roku 1917 do lat 30).” Konteksty. Polska Sztuka Ludowa 62, no. 2 (2008): 154–175.
Google Scholar
Osińska, Katarzyna. “Kantor – Meyerhold: Paralele.” Sztuka Europy Wschodniej 2 (2014): 467–475.
Google Scholar
Portefaix, Lilian. “Ancient Ephesus: Processions as Media of Religious and Secular Propaganda.” Scripta Instituti Donneriani Aboensis 15 (1993): 195–210.
Google Scholar
Sacco, Daniela. “Reenactment in Theater: Some Reflections on the Philosophical Status of Restaging.” In Over and Over and Over Again: Reenactment Strategies in Contemporary Arts and Theory, edited by Cristina Baldacci et al. Berlin: ICI Berlin Press, 2022.
Google Scholar
Sajewska, Dorota. Nekroperformans: Kulturowa rekonstrukcja teatru Wielkiej Wojny. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2016.
Google Scholar
Schneider, Rebecca. Performing Remains: Art and War in Times of Theatrical Reenactment. New York: Routledge, 1993.
Google Scholar
Sokolicz, Antonina. O kulturze artystycznej proletariatu. Warszawa: Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych Rzeczpospolitej Polskiej, 1921.
Google Scholar
Stępień, Tomasz. “Zabawa i polityka w dwudziestoleciu międzywojennym.” In Zabawa – poetyka – polityka, edited by Tomasz Stępień. Katowice: Śląsk, 2002.
Google Scholar
Wandurski, Witold. “Meyerhold’s Evolution.” Życie Teatru, no. 38/39 (1925): 295–299. Magda Nabiałek-Przytuła / The Szopka and its strategies of participatio 93
Google Scholar
Wandurski, Witold. “Prawa publiczności.” Życie Teatru, no. 46 (1924). Reprinted in Polska awangarda teatralna 1919–1939, edited by Dorota Fox and Dariusz Kosiński. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2021.
Google Scholar
Weimann, Robert. Shakespeare and the Popular Tradition in the Theater: Studies in the Social Dimension of Dramatic Form and Function. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1978.
Google Scholar
Withington, Robert. English Pageantry: An Historical Outline. Volume 1–2. New York: Benjamin Blom, 1963.
Google Scholar
Woods, Michael. “Performing Power: Local Politics and the Taunton Pageant of 1928.” Journal of Historical Geography 25, no. 1 (1999): 57–74.
Google Scholar
Autorzy
Magda Nabiałek-Przytułamagdanabialek@uw.edu.pl
Uniwersytet Warszawski Polska
https://orcid.org/0000-0003-2487-5146
Magda Nabiałek-Przytuła – adiunkt, doktor, związana z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie zajmuje się badaniem dramatu i teatru. Jej prace koncentrują się na przenoszeniu form ludycznych, performatywnych i widowiskowych do dramaturgii. Jej obecne badania dotyczą dramatu i teatru okresu międzywojennego, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów, w jakie formy ludowe i rytualne zyskują nowe funkcje w ramach nowoczesnych i awangardowych praktyk teatralnych.
Statystyki
Abstract views: 9PDF downloads: 5
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Magda Nabiałek-Przytuła

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor/ka udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor/ka wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Od zeszytu 1/2018 do zeszytu 3/2022 artykuły publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.




