Warszawski «Hamlet» 1871: dylematy historiograficzne


Abstrakt

Artykuł dotyczy premiery Hamleta zrealizowanej w Teatrze Wielkim w Warszawie 24 marca 1871 na benefis Heleny Modrzejewskiej, przedstawienia uważanego za ważny rozdział historii teatru warszawskiego w drugiej połowie XIX wieku. Podjęto próbę oddzielenia dokumentów z epoki od późniejszych interpretacji, by skomplikować i sproblematyzować obraz tej legendarnej inscenizacji nakreślony przez Józefa Szczublewskiego w latach sześćdziesiątych XX wieku. Praca nad materiałami otworzyła możliwość dyskusji o migotliwości faktów, mechanizmie powstawania legend teatralnych oraz dylematach związanych z opisem i oceną historycznych zjawisk teatralnych. Istotnym wątkiem podjętej w artykule analizy historiograficznej jest również próba problematyzacji napięcia między literaturocentrycznym i teatrocentrycznym nastawieniem do badań teatralnych.


Słowa kluczowe

Shakespeare; Hamlet; Teatr Wielki w Warszawie; Helena Modrzejewska; Jan Chęciński; Jan Królikowski; Alojzy Gonzaga Żółkowski; Krystyn Ostrowski; historiografia teatru; inscenizacja dziewiętnastowieczna



Bogusławski, W. (1961). Siły i środki naszej sceny. Warszawa: WAiF.

Borkowska-Rychlewska, A. (2006). Poema muzykalne: Studia o operze w Polsce w okresie romantyzmu. Kraków: Universitas.

Filler, W. (1959), Jan Królikowski. Warszawa: PIW.

Got, J., Szczublewski, J. (red.) (1965). Korespondencja Heleny Modrzejewskiej i Karola Chłapowskiego. Warszawa: PIW.

Jarząbek-Wasyl, D. (2016). Za kulisami: Narodziny przedstawienia w teatrze polskim XIX wieku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jasińska, Z. (2010). Na scenie teatru i życia: Saga rodu Leszczyńskich-Rapackich. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ERRATA, Instytut Sztuki PAN.

Komorowski, J. (1993). Polska Ofelia. W: J. Ciechowicz, Z. Majchrowski (red.), Od Shakespeare’a do Szekspira. Gdańsk: Centrum Edukacji Teatralnej.

Kosiński, D. (2005). Dramaturgia praktyczna: Polska sztuka aktorska XIX wieku w piśmiennictwie teatralnym swej epoki. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana".

Kosiński, D. (2003). Sztuka aktorska w polskim piśmiennictwie teatralnym XIX wieku: Główne problemy. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kotarbiński, J. (1925). Aktorzy i aktorki. Warszawa: Nakładem Mazowieckiej Spółki Wydawniczej.

Krogulski, W. (2015). Notatki starego aktora: Przewodnik po teatrze warszawskim XIX wieku. Kraków: Universitas.

Kuraś, M. (2011). Jan Chęciński. Pamiętnik Teatralny, 1-2.

Modrzejewska, H. (1957). Wspomnienia i wrażenia. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Partyga, E. (2016). Wiek XIX: Przedstawienia. Warszawa: PIW, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego, Instytut Sztuki PAN.

Rapacki, W. (1925). Sto lat sceny polskiej w Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska”.

Secomska, H. (1971). Repertuar teatrów warszawskich 1863-1890. Warszawa: IS PAN.

Sivert, T. (1982). Teatry warszawskie w latach 1865-1890. Warszawa: PWN.

Szczublewski, J. (1955). Nieznany rękopis Heleny Modrzejewskiej. Pamiętnik Teatralny, 1.

Szczublewski, J. (1993). Teatr Wielki w Warszawie 1833-1993. Warszawa: PIW.

Szczublewski, J. (1962). Warszawski scenariusz „Hamleta” z 1871 roku. Pamiętnik Teatralny, 1.

Szczublewski J. (2009). Modrzejewska: Życie w odsłonach. Warszawa: W.A.B.

Szczublewski, J. (2015). Wielki i smutny teatr warszawski 1868-1880. Warszawa: Teatr Narodowy.

Świątkowska, W. (2009). Książę Hamlet Juliusza Osterwy. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Terlecki, T. (1962). Pani Helena: Opowieść biograficzna o Modrzejewskiej. Londyn: Nakładem Katolickiego Ośrodka Wydawniczego „Veritas”.

Wanicka, A. (2011). Dramat i komedia Teatrów Warszawskich 1868-1880. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Waszkiel, H. (2015). Trudne lata: Teatr warszawski 1815–1868. Warszawa: Teatr Narodowy.

Żurowski, A. (2010). MODrzeJEwSKA ShakespeareStar. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Żurowski, A. (2001). Szekspir w cieniu gwiazd. Gdańsk: Tower Press.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-29


Waszkiel, H. (2020) „Warszawski «Hamlet» 1871: dylematy historiograficzne”, Pamiętnik Teatralny, 69(4), s. 131-157. doi: 10.36744/pt.132.

Halina Waszkiel 
Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0302-6620

Halina Waszkiel – dr hab., profesor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Na Wydziale Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku (Filia AT) wykłada dramaturgię teatru lalek, zaś na Wydziale Wiedzy o Teatrze warszawskiej AT – historię teatru XIX wieku. Interesuje się teatralnością dramatu i dramatycznością teatru, wzajemnym oddziaływaniem literatury i sztuki scenicznej, dramatologią lalkarstwa, dziejami dramatu badanego w powiązaniu z historią teatru. Jest autorką monografii Stanisław Bogusławski (2010), Dramaturgia polskiego teatru lalek (2013) oraz Trudne lata. Teatr warszawski 1815-1868 (2015), a także esejów i recenzji.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.