Zatrzymane przemijanie. Studium zapoznania i rewindykacji dziedzictwa Louise Kolm-Fleck
Beata Kosińska-Krippner
beata.krippner@ispan.plInstytut Sztuki, Polska Akademia Nauk (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-8096-9708
Abstrakt
Artykuł stanowi dekonstrukcję mechanizmów systemowej marginalizacji, zapoznania oraz późniejszej reintegracji dorobku Louise Kolm-Fleck (1873-1950) – pierwszej austriackiej reżyserki i producentki filmowej. Autorka (re)konstruuje jej pozycję we wczesnym przemyśle filmowym, konfrontując ówczesny status rynkowy z aktualną recepcją naukową. Wykorzystując perspektywę Nowej Historii Kina oraz pojęcia studiów nad pamięcią (J. i A. Assmannów, P. Nory), analizuje losy jej twórczości jako efekt stymulowanych procesów wyparcia dyskursywnego. Wykazuje, że reżyserka padła ofiarą potrójnej marginalizacji: społeczno-genderowej (patriarchalny dyskurs krytyki), ekonomicznej (mit Aleksandra Kolowrata) oraz politycznej (nazistowski zakaz pracy i powojenna polityka amnezji władz austriackich wobec uchodźców). Wprowadzając kategorię „alternatywnej pionierskości” (M. Radkiewicz), ukazuje, jak wysiłki archeologów kina i pracowników pamięci przekształciły się we współczesne zinstytucjonalizowane praktyki depozytariuszy pamięci kulturowej.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
Louise Kolm-Fleck, historia kinematografii austriackiej, alternatywna pionierskość, herstory, Nowa Historia Kina, studia nad pamięciąBibliografia
[b.a.] (1911, 24 października). Österreichischer Komet, s. 14.
Google Scholar
[b.a.] (1911, 11 marca). Pöbelexzesse wegen des Hosenrockes. Illustrirtes Wiener Extrablatt, (70), s. 6.
Google Scholar
[b.a.] (1911, 27 marca). An unsere Leser!. Mitteilungen der Österreichisch-Umgarischen Kinoindustrie GmbH, (1), ss. 1-2.
Google Scholar
[b.a.] (1911, 1 października). Oesterr.-ungar. Kinoindustrie. Die Glückspuppe. Kinematographische Rundschau, (186), s. 7.
Google Scholar
[b.a.] (1911, 12 listopada). Wiener Kunstfilm Industrie. Kinematographische Rundschau, (192), ss. 18-20.
Google Scholar
[b.a.] (1912, 18 lutego). Der Unbekannte. Kinematographische Rundschau, (206), s. 9.
Google Scholar
[b.a.] (1913, 23 lutego). Unrecht Gut gedeiht nicht. Kinematographische Rundschau, (259), s. 9.
Google Scholar
[b.a.] (1914, 4 stycznia). Die Hochzeit von Valeni. Kinematographische Rundschau, (304), s. 92.
Google Scholar
[b.a.] (1915, 6 marca). Der Traum. Deutsches Volksblatt, (9401), s. 8.
Google Scholar
[b.a.] (1915,14 marca). Der Traum eines österreichischen, Reservisten. Kinematographische Rundschau, (366), ss. 41-48.
Google Scholar
[b.a.] (1915, 20 czerwca). Der Traum. Deutsches Nordmährerblatt, (169), s. 7.
Google Scholar
[b.a.] (1915, 18 lipca). Der Meineidbauer. Kinematographische Rundschau, (384), s. 52.
Google Scholar
[b.a.] (1915, 14 listopada). Kinematographische Rundschau, (401), s. 18.
Google Scholar
[b.a.] (1915, 19 grudnia). Kinematographische Rundschau, (406), s. 53.
Google Scholar
[b.a.] (1916, 11 czerwca). Film Allerlei. Kinematographische Rundschau, (431), s. 69.
DOI: https://doi.org/10.5771/0490-1606-2020-11-431
Google Scholar
[b.a.] (1916, 22 października). Kinematographische Rundschau, (450), s. 11.
Google Scholar
[b.a.] (1917, 8 września). Vorführung der Filmverleih Gesellschaft „Collegia”. Neue Kino-Rundschau, (27), s. 80.
Google Scholar
[b.a.] (1917, 3 listopada). Vorführung der Filmverleih Gesellschaft „Collegia”. Kinematographische Rundschau, (35), s. 12.
Google Scholar
[b.a.] (1917, 25 grudnia). Fremden-Blatt, s.15.
Google Scholar
[b.a.] (1918, 20 kwietnia). Kinematographische Rundschau, (61), s. 6.
Google Scholar
[b.a.] (1918, 6 lipca). Ein Jubiläumsfilm. Neues 8 Uhr Blatt, (1138), s. 2.
Google Scholar
[b.a.] (1919, 22 marca). Neue Kino-Rundschau, (107), s. 13.
Google Scholar
[b.a.] (1919, 15 czerwca). Wiener Bilder, (24), s 11.
Google Scholar
[b.a.] (1919, 19 czerwca). Neues Wiener Tagblatt, (167), s. 12.
Google Scholar
[b.a.] (1919, 22 sierpnia). Neue Freie Presse, (19753), s. 10.
Google Scholar
[b.a.] (1919, 25 października). Neue Kino-Rundschau, (138), s. 12.
Google Scholar
[b.a.] (1920, 7 października). Zwei beliebte Filmregiesseure, Neues Wiener Journal, (9671), s. 8.
Google Scholar
[b.a.] (1924, 13 lipca). Die nackten Wienerinnen in Versailles. Die Stunde, s. 3.
Google Scholar
[b.a.] (1924, 13 lipca). Verhaftung von österreichischen Filmschauspielern in Frankreich. Wiener Morgenzeitung, (1943), s. 10.
Google Scholar
[b.a.] (1924, 27 grudnia). Das Kino-Journal, (752), s. 22.
Google Scholar
[b.a.] (1926, 30 stycznia). Das Kino-Journal, (809), s. 13.
Google Scholar
[b.a.] (1927, 1 października). Weibliche Regisseure, Frauen-Briefe, (22), s. 4.
Google Scholar
[b.a.] (1933, 19 września). Neue Wiener Journal, nr (14307), s. 8.
Google Scholar
a. (1937, 2 października). Frechheiten jüdischer Filmleute. Alpenländische Rundschau, (729), s. 9.
Google Scholar
Buxbaum, E. (2008). Transit Shanghai. Ein Leben im Exil. Wien: Editions Steinbauer.
Google Scholar
Büttner, E., Dewald, C. (2002). Das tägliche Brennen eine Geschichte des österreichischen Films von den Anfängen bis 1945. Wien – Salzburg: Residenz Verlag.
Google Scholar
Dassanowsky, R. von (1999). Male Sites/Female Visions: Four Female Austrian Film Pioneers. Modern Austrian Literature, 32 (1), ss. 126-140.
Google Scholar
Dassanowsky, R. von (2004). Kolm-Fleck, Louise. Senses of Cinema, (33). https://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/kolm_fleck/
Google Scholar
Dassanowsky, R. von (2005). Austrian Cinema: A History. Jefferson: McFarland and Company.
Google Scholar
Dassanowsky, R. von (2015). Austria. W: J. Nemes, J. Selbo (red.), Women Screenwriters: An International Guide (ss. 214-247). London: Palgrave Macmillan.
DOI: https://doi.org/10.1057/9781137312372_22
Google Scholar
Dobretsberger, C. (2023, 25 lipca). Pionierin hinter der Kamera. Wien Museum Magazin. https://magazin.wienmuseum.at/zum-150-geburtstag-von-louise-kolm-fleck
Google Scholar
Fleck, L., Fleck, J. (1994). Brief an Charlotte und William Dieterle, Dezember 1945. Filmexil, (4), s. 57.
Google Scholar
Fritz, W. (1981). Kino in Österreich. Der Stummfilm 1896-1930. Wien: Österreichischer Bundesverlag.
Google Scholar
Fritz, W. (1984). Kino in Österreich 1945-1983. Film zwischen Kommerz und Avantgarde. Wien: ÖBV.
Google Scholar
Fritz, W. (1997). Im Kino erlebe ich die Welt: 100 Jahre Kino und Film in Österreich. Wien: Brandstätter.
Google Scholar
Fritz, W., Tötschinger, G. (1993). Maskerade. Wien: K&S.
Google Scholar
Füringk, M. (1947, 14 marca). Aus Schanghai zurück. Ein Wiener Filmpionier erzählt. Mein Film, (11), ss. 14-15.
Google Scholar
Gadzinski, A. (red.) (2016). Calliope Austria: Women in Society, Culture and the Science. Wien: Federal Ministry for Europe, Integration and Foreign Affairs.
Google Scholar
Jutton, L. (2025, 7 listopada). Reintroducing Louise Kolm-Fleck: An Overlooked Female Filmmaking Pioneer. Film Inquiry. https://www.filminquiry.com/louise-kolm-fleck-feminist-pioneer/
Google Scholar
Jürgens, U. (2019). Louise, Licht und Schatten. Die Filmpionierin Louise Kolm-Fleck. Wien – Berlin: Mandelbaum Verlag.
Google Scholar
Kosińska-Krippner, B. (2022). Saturn – wstydliwe (?) początki austriackiego filmu fabularnego. Kwartalnik Filmowy, (117), ss. 124-142. https://doi.org/10.36744/kf.1101
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.1101
Google Scholar
Kucher, F. (2025). Von Stufe zu Stufe. Wien: Picus Verlag.
Google Scholar
Loacker, A. (1998). Die österreichische Filmwirtschaft von den Anfängen bis zum Tonfilm. Maske und Kothurn. Internationale Beiträge zur Theaterwissenschaft, 39 (4), ss. 75-123.
DOI: https://doi.org/10.7767/muk.1993.39.4.75
Google Scholar
Loacker, A., Prucha, M. (2000). Porträts. W: A. Loacker, M. Prucha (red.), Unerwünschtes Kino. Der deutschsprachige Emigrantenfilm 1934-1937 (ss. 139-198). Wien: Filmarchiv Austria.
Google Scholar
Moritz, V., Moser, K., Leidinger, H. (2008). Kampfzone Kino. Film in Österreich 1918-1938. Wien: Verlag Filmarchiv Austria.
Google Scholar
Nepf, M. (1999). Die ersten Filmpioniere in Österreich: Die Aufbauarbeit von Anton Kolm, Louise Veltée/Kolm/Fleck und Jakob Fleck bis zu Beginn des Ersten Weltkriegs. W: F. Bono, P. Caneppele, G. Krenn (red.), Elektrische Schatten (ss. 11-36). Wien: Filmarchiv Austria.
Google Scholar
Nepf, M. (1991). Die Pionierarbeit von Anton Kolm, Louise Veltée/Kolm/Flec und Jakob Fleck bis zu Beginn des Ersten Weltkriegs. Ein Beitrag zur Geschichte der österreichischen Kinematographie. Wien: Dipl.-Arb. Wien.
Google Scholar
Walkensteiner-Preschl, C. (2018). Louise Kolm-Fleck. W: J. Gaines, R. Vatsal, M. Dall’Asta (red.), Women Film Pioneers Project. Columbia University Libraries. https://doi.org/10.7916/d8-kfc8-qh42
Google Scholar
Winkler, C. (2007). Wien-Film. Träme aus Zalluloid. Die Wiege des österreichischen Films. Erfurt: Sutton Verlag.
DOI: https://doi.org/10.14361/9783839406991
Google Scholar
Autorzy
Beata Kosińska-Krippnerbeata.krippner@ispan.pl
Instytut Sztuki, Polska Akademia Nauk Polska
https://orcid.org/0000-0001-8096-9708
Doktor nauk humanistycznych w zakresie filmoznawstwa i medioznawstwa; adiunkt w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk; w latach 2011-2020 kierownik Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk; członkini redakcji „Kwartalnika Filmowego”, w którym w latach 1993-2003 publikowała m.in. doroczną kronikę wydarzeń filmowych. Prace naukowe z zakresu historii oraz teorii filmu i telewizji publikowała m.in. w „Kwartalniku Filmowym” i tomach zbiorowych. Współpracowała z kwartalnikiem „Polish Culture” (1997-2015). Zasiadała w jury Międzynarodowego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Lublinie (2013-2014) oraz była członkinią komisji ekspertów przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2012-2014). Członkini Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Zajmuje się filmem dokumentalnym w kontekście hybrydowych gatunków granicznych (m.in. mockdokumentem i docusoap), historią i teorią gatunków filmowych i telewizyjnych oraz kinem austriackim.
Statystyki
Abstract views: 225PDF downloads: 43
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Beata Kosińska-Krippner
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Beata Kosińska-Krippner, Saturn – wstydliwe (?) początki austriackiego filmu fabularnego , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
- Beata Kosińska-Krippner, Problemy genologiczne z pejzażem telewizyjnym. Propozycja klasyfikacji faktualnych gatunków hybrydowych i gatunków „reality TV” , Kwartalnik Filmowy: Nr 112 (2020): Polski dokument, polska animacja
- Beata Kosińska-Krippner, Geneza brytyjskiej docusoap i polskiej telenoweli dokumentalnej w kontekście produkcyjno-nadawczym , Kwartalnik Filmowy: Nr 108 (2019): Produkcja i dystrybucja filmowa
- Beata Kosińska-Krippner, Heimatfilm – zarys dziejów gatunku , Kwartalnik Filmowy: Nr 67-68 (2009): Historia filmu
- Beata Kosińska-Krippner, Między fikcją a faktami. „Docusoap” po polsku, czyli telenowela dokumentalna , Kwartalnik Filmowy: Nr Special Issue (2013): Polskie filmoznawstwo o kinie polskim
- Beata Kosińska-Krippner, Film na świecie 1999 , Kwartalnik Filmowy: Nr 31-32 (2000): Sztuczny człowiek
- Beata Kosińska-Krippner, Avi Mograbi. Gonzo-dokumenty , Kwartalnik Filmowy: Nr 115 (2021): Film formy, film treści
- Beata Kosińska-Krippner, Kolonialna mentalność w kraju bez kolonii. Konteksty dekolonizacji dyskursów na przykładzie wybranych filmów austriackich , Kwartalnik Filmowy: Nr 128 (2024): Dekolonizacja dyskursów filmowych
- Beata Kosińska-Krippner, Przewodnik (nie tylko) po historii polskiej kinematografii , Kwartalnik Filmowy: Nr 34 (2001): Kino przełomu wieków
- Beata Kosińska-Krippner, Hedy Lamarr. Austriacka piękność i wynalazczyni w hollywoodzkim systemie gwiazd , Kwartalnik Filmowy: Nr 93-94 (2016): Kino amerykańskie
