Gorączka archiwum filmowego. Zwrot archiwalny w polskim filmoznawstwie i perspektywy cyfrowej historiografii kina
Miłosz Stelmach
milosz.stelmach@gmail.comUniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4004-7121
Abstrakt
Autor diagnozuje i analizuje zjawisko „zwrotu archiwalnego”, który dokonał się w ostatniej dekadzie w rodzimych badaniach historycznofilmowych. Jego efektem są liczne publikacje bazujące na różnego rodzaju materiałach źródłowych, przeważnie traktowanych jako rozwiązanie alternatywne dla tradycyjnych badań tekstualnych. Autor systematyzuje te praktyki, wskazując na ich zróżnicowanie (edycje krytyczne dokumentów, monografie instytucji, metarefleksja nad archiwami). Ponadto w artykule zarysowano kluczowe konteksty tego zwrotu: wpływ Nowej Historii Kina i production studies, postępującą cyfryzację zbiorów oraz zjawiska artystyczne w kinie dokumentalnym (found footage). W końcowej części autor postuluje konieczność wykonania kolejnego kroku metodologicznego – przejścia od „cyfryzacji dostępu” do „zwrotu obliczeniowego” (computational turn). Argumentuje, że zastosowanie narzędzi humanistyki cyfrowej, traktujących archiwum jako zbiór danych (dataset), może stworzyć fundamenty pod nowoczesną, cyfrową historiografię kina polskiego.
Instytucje finansujące
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
historiografia filmu, kino polskie, humanistyka cyfrowa, metody ilościowe, analityka kulturowa, zwrot archiwalnyBibliografia
Adamczak, M. (2014). Obok ekranu. Perspektywa badań produkcyjnych a społeczne istnienie filmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar
Adamczak, M., Klejsa, K. (2019). Współczesne badania produkcji i dystrybucji filmowej – wprowadzenie. Kwartalnik Filmowy, (108), ss. 5-14. https://doi.org/10.36744/kf.169
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.169
Google Scholar
Biel, U. (2020). Kultura filmowa prowincji górnośląskiej. Kina, właściciele, widzowie. Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje.
Google Scholar
Biskupski, Ł. (2017). Kinofilia zaangażowana. Stowarzyszenie Miłośników Filmu Artystycznego „Start” i upowszechnianie kultury filmowej w latach 30. XX w. Łódź: Wydawnictwo Przypis.
Google Scholar
Butler, A. (2008). Feminist Perspectives in Film Studies. W: J. Donald, M. Renov (red.), The SAGE Handbook of Film Studies (ss. 391-407). Los Angeles – London – New Delhi – Singapore: SAGE.
DOI: https://doi.org/10.4135/9781849200400.n25
Google Scholar
Callahan, V. (red.) (2010). Reclaiming the Archive: Feminism and Film History. Detroit: Wayne State University Press.
Google Scholar
Ciszewska, E., Hofelmajer-Roś, A., Pabiś-Orzeszyna, M., Szul, S. (2025). Społeczne światy Studia Małych Form Filmowych „Se-Ma-For” w Łodzi. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
DOI: https://doi.org/10.18778/8331-647-5
Google Scholar
Ciszewska, E., Szul, S. (2024). Animation Workers from „Se-Ma-For” Studio of Small Film Forms in Lodz (dataset). Łódź: Uniwersytet Łódzki. https://dspace.uni.lodz.pl:8443/xmlui/handle/11089/52081
DOI: https://doi.org/10.5334/johd.238
Google Scholar
Dębski, A. (2019). Nowoczesność, rozrywka, propaganda. Historia kina we Wrocławiu w latach 1919-1945. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.
Google Scholar
Dębski, A. (red.) (2021). Na obrzeżach wielkiego miasta. Z dziejów kina na Dolnym Śląsku do 1945 roku. Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje.
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.358
Google Scholar
Dębski, A. (2026). Dwie siostry: starsza New Film History i młodsza New Cinema History. Kwartalnik Filmowy, (133), ss. 150-173. https://doi.org/10.36744/kf.4753
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.4753
Google Scholar
Dondzik, M., Jajko, K., Sowiński, E. (2018). Elementarz Wytwórni Filmów Oświatowych. Łódź: Wytwórnia Filmów Oświatowych.
Google Scholar
Filiciak, M. (2020). Archiwa publiczne i przemiany filmu. Obiekty algorytmiczne jako dziedzictwo. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 321-330). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Filiciak, M. (2025). Dlaczego teraz? Badania empiryczne a zmiany ekosystemu kultury filmowej. Kwartalnik Filmowy, (131), ss. 211-225. https://doi.org/10.36744/kf.4500
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.4500
Google Scholar
Fortuna jr, G. (2025). Elektroniczny bandyta. Rynek wideo w Polsce okresu transformacji. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Google Scholar
Giza, B., Gierszewska, B., Bator, M. (red.) (2022). Konteksty źródłowe w badaniach filmoznawczych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Giza, B., Wyżyński, A. (2023). Zbiory archiwalne FINA jako źródła do badania mechanizmów kontroli na różnych etapach produkcji filmu w okresie PRL. Pleograf, (3), ss. 8-26. https://doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2023.3.02
DOI: https://doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2023.3.02
Google Scholar
Giza, B., Wyżyński, A. (red.) (2024). Zjazd Filmowy w Wiśle 1949. Źródła. Komentarze. Opracowania. Warszawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.
Google Scholar
Giza, B., Zwierzchowski, P., Mąka-Malatyńska, K. (2020). Od redaktorów. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 7-10). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Giza, B., Zwierzchowski, P., Mąka-Malatyńska, K. (red.) (2020). Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Głębicka-Giza, B., Wyżyński, A. (2025). Biblioteka Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego jako zbiorowy aktor społeczny w rozwoju badań filmoznawczych opartych o źródła? Kilka refleksji w związku z uzyskaniem przez Bibliotekę FINA statusu biblioteki naukowej. Przegląd Biblioteczny, (1), ss. 36-51. https://doi.org/10.36702/pb.1222
DOI: https://doi.org/10.36702/pb.1222
Google Scholar
Guzek, M. (2020). Regionalne archiwa państwowe jako źródła (nie tylko regionalnej) historii filmu. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 80-95). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Gwóźdź, A. (2018). Zaklinanie rzeczywistości. Filmy niemieckie i ich historie 1933-1949. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.
Google Scholar
Hagener, M., Roig-Sanz, D. (2024). Digital Film Historiography: Challenges of/and Interdisciplinarity. Journal of Cultural Analytics, 9 (4). https://doi.org/10.22148/001c.120944
DOI: https://doi.org/10.22148/001c.120944
Google Scholar
Haratyk, P. (2020). Kapsuła czy wehikuł czasu? Archiwum „home movies”. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 331-346). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Hołobut, A., Rapacz, M., Stelmach, M. (2024). Working Titles. Computational Analysis of Film Titling Practices: A Polish Case Study. Kwartalnik Filmowy, (127), ss. 133-162. https://doi.org/10.36744/kf.3047
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.3047
Google Scholar
Jagielski, S. (2021). Przerwane emancypacje. Polityka ekscesu w kinie polskim lat 1968-1982. Kraków: Universitas.
Google Scholar
Jajko, K. (2019). Mała destabilizacja. Repertuar polskich kin w 1968 roku. W: P. Zwierzchowski, D. Mazur, J. Szczutkowska (red.), Rok 1968 – kultura, sztuka, polityka (ss. 181-190). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar
Jajko, K., Klejsa, K., Grzechowiak, J., Gębicka, E. (2022). Rozpowszechnianie filmów w Polsce Ludowej w latach 1944-1956. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
DOI: https://doi.org/10.18778/8220-704-0
Google Scholar
Klejsa, K. (2019). „Świat, który przezwyciężamy i pozostawiamy za sobą”. Import, rozpowszechnianie i widownia filmów z krajów kapitalistycznych w Polsce Ludowej w latach 1949-1956 w świetle badań archiwalnych. Kwartalnik Filmowy, (108), ss. 143-165. https://doi.org/10.36744/kf.173
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.173
Google Scholar
Klejsa, K. (2022). Cenzura filmów zagranicznych w Polsce Ludowej lat 1945-1956. Rekonesans. Kwartalnik Filmowy, (118), ss. 152-171. https://doi.org/10.36744/kf.1102
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.1102
Google Scholar
Klejsa, K., Grzechowiak, J., Sowiński, E. (2025). Rozpowszechnianie filmów w PRL w latach 1957-1989. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
DOI: https://doi.org/10.18778/8331-725-0
Google Scholar
Klejsa, K., Jajko, K., Piepiórka, M., Tsibets, I. (2024). Archiwum projektu „Rozpowszechnianie filmów w Polsce w latach 1945-1989” (dataset). Łódź: Uniwersytet Łódzki. https://dspace.uni.lodz.pl/handle/11089/52287
Google Scholar
Klejsa, K., Piepiórka, M. (2024). Analiza repertuarów w porównawczych badaniach kultury filmowej i telewizyjnej PRL. Kwartalnik Filmowy, (127), ss. 76-106. https://doi.org/10.36744/kf.2931
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2931
Google Scholar
Kornacki, K. (2016). Milanówek – ziemia obiecana dla historyków? O podwarszawskim archiwum kina polskiego. Panoptikum, (16), ss. 151-166. https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/panoptikum/article/view/182
Google Scholar
Kornacki, K. (2020). Archiwum Okręgowego Przedsiębiorstwa Rozpowszechniania Filmów (OPRF) w Gdańsku i jego potencjał badawczy. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 51-79). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Lipska, M., Talarczyk, M. (red.) (2021). Hope Is of a Different Color: From the Global South to the Łódź Film School. Warszawa – Łódź: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie – Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera.
Google Scholar
Manoff, M. (2010). Archive and Database as Metaphor: Theorizing the Historical Record. Libraries and the Academy, 10 (4), ss. 385-398. https://dx.doi.org/10.1353/pla.2010.0005
DOI: https://doi.org/10.1353/pla.2010.0005
Google Scholar
Manovich, L. (1999). Database as Symbolic Form. Convergence: The International Journal of Research into New Media Technologies, 5 (2), ss. 80-99. https://doi.org/10.1177/135485659900500206
DOI: https://doi.org/10.1177/135485659900500206
Google Scholar
Matysiak, M. (2017). Archiwum Andrzeja Wajdy. Przestrzenie Teorii, (27), ss. 31-34. https://doi.org/10.14746/pt.2017.27.4
DOI: https://doi.org/10.14746/pt.2017.27.4
Google Scholar
Matysiak, M. (2023). „Nie dość dziesiątka projektów teatralnych i filmowych, to jeszcze Archiwum zaprząta moją głowę”, czyli Wajda archiwalny. W: K. Kornacki (red.), Wajda dokumentalny (ss. 119-164). Gdańsk – Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego – Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.
Google Scholar
Neuberger, J. (2020). Centrality and Centralisation: A Social Network Analysis of the Early Soviet Film Industry, 1918-1953. Apparatus: Film, Media and Digital Cultures in Central and Eastern Europe, (10). https://doi.org/10.17892/app.2020.00010.177
Google Scholar
Noroozian, A., Amiri, B., Agha Mohammad Ali Kermani, M. (2023). Investigation of Cinematic Genre Diversity Based on Social Network Analysis: The Lost Ring of the Iranian Cinema Industry. Kybernetes, 52 (12), ss. 6321-6347. https://doi.org/10.1108/K-02-2022-0221
DOI: https://doi.org/10.1108/K-02-2022-0221
Google Scholar
Oczko, P. (2024). Nie tylko dla dzieci. Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej 1947-2021. Bielsko-Biała – Katowice: Książnica Beskidzka – Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
DOI: https://doi.org/10.31261/PN.4155
Google Scholar
Pabiś-Orzeszyna, M. (2020). Zwrot historyczny w badaniach filmoznawczych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
DOI: https://doi.org/10.18778/8142-735-7
Google Scholar
Peplinski, M. (2024). Niebyła utopia. Filmowa fantastyka naukowa w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Wrocław: Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar
Polanowska, A. (2021). „Szosa zaleszczycka” jako filmowy przykład konstruowania propagandowego mitu klęski wrześniowej – analiza dokumentacji źródłowej i jej wpływu na treść scenariusza. W: B. Giza, T. Lubelski (red.), Wrzesień 1939. Teksty i konteksty (ss. 155-172). Warszawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny – Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Pryt, K. (2023). Mapping Cinemas in the Russian-Governed Warsaw. Studia Geohistorica, (10), ss. 138-151. https://doi.org/10.12775/SG.2022.08
DOI: https://doi.org/10.12775/SG.2022.08
Google Scholar
Radkiewicz, M. (2016). Modernistki o kinie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918-1939. Kraków: Wydawnictwo Ha!art.
Google Scholar
Ring, A., Bollington, L. (red.) (2025). Citational Media: Counter-Archives and Technology in Contemporary Visual Culture. Cambridge: Legenda.
DOI: https://doi.org/10.59860/vc.c7c3651
Google Scholar
Savk, S., Dogu, B. (2021). Mapping Yeşilçam: A Relational Approach to the Turkish Film Industry. CINEJ Cinema Journal, 9 (2), ss. 193-230. https://doi.org/10.5195/cinej.2021.425
DOI: https://doi.org/10.5195/cinej.2021.425
Google Scholar
Sitkiewicz, P. (2019). Gorączka filmowa. Kinomania w międzywojennej Polsce. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Google Scholar
Skopal, P., Ciszewska, E. i in. (2024). Animation in Czechoslovakia and Poland, 1945-1990 (dataset). Brno – Łódź: Uniwersytet Masaryka – Uniwersytet Łódzki. https://animation.phil.muni.cz/pl/
Google Scholar
Sowiński, E. (2019). Klasyfikacja wiekowa filmów a wyniki frekwencyjne w ostatniej dekadzie PRL. Kwartalnik Filmowy, (108), ss. 130-149. https://doi.org/10.36744/kf.186
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.186
Google Scholar
Sowiński, E. (2025). Niezależni producenci. Studio Filmowe im. Karola Irzykowskiego w latach 1981-2005. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
DOI: https://doi.org/10.18778/8331-521-8
Google Scholar
Stańczyk, M. (2024). Barbarzyńca w ogrodzie. Przyczynek do dekolonizacji historii zwierząt w kinie. Kwartalnik Filmowy, (128), ss. 129-146. https://doi.org/10.36744/ kf.3723
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.3723
Google Scholar
Stelmach, M. (2024). Cinema Counts: The Computational Turn and Quantitative Methods in Film Studies. Kwartalnik Filmowy, (127), ss. 6-28. https://doi.org/10.36744/kf.2934
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2934
Google Scholar
Syska, R. (red.) (2018). Fotosy: Renata Pajchel. Łódź: Narodowe Centrum Kultury Filmowej.
Google Scholar
Syska, R. (2021). Dotknięcie filmu. Techniczne uwarunkowania obecności filmu w muzeum. Kwartalnik Filmowy, (113), ss. 68-90. https://doi.org/10.36744/kf.689
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.689
Google Scholar
Syska, R. (2024). Film jako obiekt, czyli aporie muzeów kina. Muzealnictwo, (65), ss. 47-54. https://doi.org/10.69500/m.5
DOI: https://doi.org/10.69500/m.5
Google Scholar
Syska, R. (2024). Pamięć filmu. Mnemotechnika muzeów kina. Kwartalnik Filmowy, (125), ss. 89-112. https://doi.org/10.36744/kf.2486
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2486
Google Scholar
Szymański, K., Piotrowski, G. (2025). „Nic mnie już tu nie trzyma”. Emigracja Aleksandra Forda do Izraela na tle wydarzeń Marca 1968 w kinematografii polskiej. Kraków: Universitas.
Google Scholar
Śmiałowski, P. (2018). Niewidzialne filmy, uparci debiutanci. Kraków: Universitas.
Google Scholar
Śmiałowski, P. (2024). „Proszę to wyciąć”, czyli historia scen wyciętych z polskich filmów w pierwszym ćwierćwieczu PRL. Kraków: Universitas.
Google Scholar
Świdziński, W. (2015). Co było grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918-1929 na przykładzie Warszawy. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar
Świdziński, W. (2024). Czy da się określić, kto był królem śmiechu? Uwagi o badaniach recepcji filmu w Polsce międzywojennej. Kwartalnik Filmowy, (127), ss. 53-74. https://doi.org/10.36744/kf.2918
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2918
Google Scholar
Talarczyk, M. (2025). Podążając za Toeplitzem. Procesy sieciotwórcze poprzedzające otwarcie Australijskiej Szkoły Filmowej i Telewizyjnej. Kwartalnik Filmowy, (132), ss. 6-28. https://doi.org/10.36744/kf.4597
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.4597
Google Scholar
Wajda, A. (2024). Notesy 1942-2016. Wybór (t. 1-4, oprac. T. Lubelski, A. Morstin). Kraków: Universitas.
Google Scholar
Włast, A. (2017). Dziesiąta Muza (impresje). Felietony filmowe z lat 1923-1924 (wstęp i oprac. W. Świdziński). Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar
Woźniak, M., Hołobut, A. (2018). Historia na ekranie. Gatunek filmowy a przekład audiowizualny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Wójtowski, M. (red.) (2017). Reuse, remiks, recycle. Ponowne wykorzystanie materiałów filmowych i audiowizualnych. Warszawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.
Google Scholar
Zwierzchowski, P. (red.) (2018). Źródła wizualne w badaniach nad historią kina polskiego. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar
Zwierzchowski, P. (2020). Archiwa w badaniach nad kinem PRL-u – perspektywa metodologiczno-warsztatowa. W: B. Giza, P. Zwierzchowski, K. Mąka-Malatyńska (red.), Archiwa we współczesnych badaniach filmoznawczych (ss. 11-50). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Google Scholar
Zwierzchowski, P., Kornacki, K. (2014). Metodologiczne problemy badania kina PRL-u. Kwartalnik Filmowy, (85), ss. 28-39. https://doi.org/10.36744/kf.2452
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2452
Google Scholar
Autorzy
Miłosz Stelmachmilosz.stelmach@gmail.com
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0003-4004-7121
Filmoznawca, krytyk filmowy, tłumacz; adiunkt w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor książki Przeczucie końca. Modernizm, późność i polskie kino (2020); w latach 2025-2026 główny kurator Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego; w latach 2014-2025 redaktor czasopisma o tematyce filmowej „Ekrany”. W pracy badawczej zajmuje się modernizmem filmowym, przemianami współczesnego rynku filmowego oraz zastosowaniem metod ilościowych w filmoznawstwie.
Statystyki
Abstract views: 114PDF downloads: 123
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Miłosz Stelmach

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Agata Hołobut, Maciej Rapacz, Miłosz Stelmach, Tytuły robocze. Analiza obliczeniowa praktyk w nazewnictwie filmów na polskim przykładzie , Kwartalnik Filmowy: Nr 127 (2024): Filmoznawstwo empiryczne
- Miłosz Stelmach, Drugi przełom dźwiękowy? Magnetofon Nagra i przemiany dźwięku filmowego w epoce postklasycznej , Kwartalnik Filmowy: Nr 113 (2021): Film i technologia
- Miłosz Stelmach, Kto steruje cyfrowym pociągiem? Cyfryzacja kin jako przedsięwzięcie dystrybucyjne , Kwartalnik Filmowy: Nr 108 (2019): Produkcja i dystrybucja filmowa
- Miłosz Stelmach, Kino się liczy. Zwrot obliczeniowy i metody ilościowe w badaniach nad filmem , Kwartalnik Filmowy: Nr 127 (2024): Filmoznawstwo empiryczne
- Miłosz Stelmach, Wszystkie niewidziane filmy. Długi ogon światowego kina , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
- Miłosz Stelmach, Na manowcach przygody. Esej filmowy i polskie kino lat 70. , Kwartalnik Filmowy: Nr 104 (2018): Esej, „found footage”, film montażowy
- Miłosz Stelmach, Nawiedzony ekran. Przyczynek do widmontologii współczesnego kina , Kwartalnik Filmowy: Nr 96 (2016): Film i metafizyka
- Miłosz Stelmach, W poszukiwaniu straconego czasu. Proroczy charakter teorii kina Gilles’a Deleuze’a , Kwartalnik Filmowy: Nr 86 (2014): Wymiary czasu
- Miłosz Stelmach, Bajki robotów: zając i żółwie , Kwartalnik Filmowy: Nr 124 (2023): Streaming
- Miłosz Stelmach, Miłość jest na dnie wszystkiego. Melodramat egzystencjalny , Kwartalnik Filmowy: Nr 89-90 (2015): Redefinicje klasyki


