Pustynia kontratakuje. Dźwiękowa kolonizacja i sprawczość pustyni w „Sirāt” Ólivera Laxe’a

Oryginalny artykuł naukowy; materiał recenzowany; zgłoszono: 2025.12.07; zrecenzowano: 2026.01.24; przyjęto: 2026.02.09

Ebrahim Barzegar

ebrahimbarzegar1986@gmail.com
Uniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-7432-7055

Abstrakt

Autor analizuje Sirāt (2025), hybrydowy suficki film drogi Ólivera Laxe’a osadzony na marokańskiej pustyni, przez pryzmat teorii pejzażu dźwiękowego i ekologii akustycznej oraz w perspektywie posthumanizmu. Koncentrując się na immersyjnym designie dźwiękowym filmu, autor bada, w jaki sposób muzyka trance-rave funkcjonuje jako forma sonicznej inskrypcji, dążącej do zawłaszczenia i zdominowania przestrzeni pustyni. Odwołując się do ekologii akustycznej oraz koncepcji więcej-niż-ludzkiej sprawczości, autor ukazuje pustynię jako aktywny, reagujący byt opierający się sonicznej kolonizacji. Interakcje między muzyką elektroniczną, dźwiękiem religijnym i środowiskowym oraz ciszą sprawiają, że pustynia jawi się jako palimpsestowy pejzaż dźwiękowy kształtowany przez konkurujące siły. Autor dowodzi, że dźwięk jest w Sirāt kluczowym medium artykulacji konfliktu ekologicznego, napięć postkolonialnych i transformacji duchowej, pozycjonującym pustynię nie jako bierne tło, lecz jako żywą, sprawczą obecność. [artykuł opublikowany w języku angielskim jako: The Desert Strikes Back: Sound Colonisation and Desert Agency in Óliver Laxe’s “Sirāt”]


Oświadczenie o konflikcie interesów

Autor nie zgłosił żadnego potencjalnego konfliktu interesów.

Słowa kluczowe:

krajobraz pustynny, pustynny krajobraz dźwiękowy, ekologia akustyczna, Nowe Kino Galicyjskie, film drogi, Óliver Laxe

Barad, K. (2007). Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning. Durham: Duke University Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv12101zq   Google Scholar

Biskind, P. (1998). Easy Riders, Raging Bulls: How the Sex-Drugs-and-Rock ’n’ Roll Generation Saved Hollywood. New York: Simon and Schuster.
  Google Scholar

Boyce, M. (2017, December 5). Alborz ii. In Myth and Legend. Encyclopaedia Iranica, I (8), pp. 811-813. http://www.iranicaonline.org/articles/alborz-myth-legend
  Google Scholar

Calzada, M. de la (2015, January 18). Cine gallego: viento del norte a favor. El País – S Moda.https://elpais.com/smoda/placeres/cine-gallego-viento-del-norte-a-favor.html
  Google Scholar

Cronk, J. (2025, May 23). Interview: Óliver Laxe on Sirāt. Film Comment. https://www.filmcomment.com/blog/interview-oliver-laxe-on-sirat/
  Google Scholar

Cucinotta, G. (2010). Mine-action Activities in Western Sahara. Journal of ERW and Mine Action, 14 (3), pp. 1-8.
  Google Scholar

Doherty, G., Waldheim, C. (2015). Is Landscape…? Essays on the Identity of Landscape. London: Routledge.
  Google Scholar

Elias, A. A. (2021, February 11). Sirāt Is Thinner Than a Hair and Sharper Than a Sword. Daily Hadith Online. https://www.abuaminaelias.com/dailyhadithonline/2021/02/11/sirat-thinner-than-hair/
  Google Scholar

Farina, A. (2014). Soundscape Ecology: Principles, Patterns, Methods and Applications. Dordrecht: Springer.
DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-007-7374-5   Google Scholar

Fritz, J. (1999). Rave Culture: An Insider’s View. Victoria: Small Fry Pub.
  Google Scholar

Juskus, R. (2023). Sacrifice Zones: A Genealogy and Analysis of an Environmental Justice Concept. Environmental Humanities, 15 (1), pp. 3-24.
DOI: https://doi.org/10.1215/22011919-10216129   Google Scholar

Krause, B. (2002). Wild Soundscapes: Discovering the Voice of the Natural World. Berkeley: Wilderness Press.
  Google Scholar

Marchini Camia, G. (n.d.). Óliver Laxe Interview. Metrograph. https://metrograph.com/oliver-laxe-interview/
  Google Scholar

Marques, S. (n.d.). Interview with the Director Óliver Laxe. Semaine de la Critique. https://www.semainedelacritique.com/en/articles/interview-with-the-director-oliver-laxe_269
  Google Scholar

Martinez, L. (2025, May 25). Óliver Laxe, Premio del Jurado en Cannes: “Me gusta la música electrónica, me gusta el tecno y me embriaga El Corán.” El Mundo. https://www.elmundo.es/cultura/cine/2025/05/25/68325157e4d4d8e5788b457f.html
  Google Scholar

Mazierska, E., Rascaroli, L. (2006). Crossing New Europe: Postmodern Travel and the European Road Movie. London: Wallflower Press.
  Google Scholar

Netton, I. R. (2011). Islam, Christianity, and the Mystic Journey: A Comparative Exploration, Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9780748640829.001.0001   Google Scholar

Olwig, K. R. (2008). Performing on Landscape versus Doing Landscape: Perambulatory Practice, Sight and the Sense of Belonging. In: T. Ingold, J. Lee Vergunst (eds.), Ways of Walking: Ethnography and Practice on Foot (pp. 81-91). Aldershot: Ashgate.
  Google Scholar

Orgeron, D. (2008). Road Movies: From Muybridge and Méliès to Lynch and Kiarostami, Basingstoke: Palgrave MacMillan.
DOI: https://doi.org/10.1057/9780230610217   Google Scholar

Payne, S. R., Davies, W. J., Adams, M. D. (2009). Research into the Practical and Policy Applications of Soundscape Concepts and Techniques in Urban Areas (DEFRA Report NANR 200). Department for Environment, Food and Rural Affairs.
  Google Scholar

Pijanowski, B. C., Villanueva-Rivera, L. J., Dumyahn, S. L., Farina, A., Krause, B. L., Napoletano, B. M., Gage, S. H., Pieretti, N. (2011). Soundscape Ecology: The Science of Sound in the Landscape. BioScience, 61 (3), pp. 203-216.
DOI: https://doi.org/10.1525/bio.2011.61.3.6   Google Scholar

Saddiki, S. (2017). The Wall of Western Sahara. In: S. Saddiki, World of Walls (pp. 97-120). Cambridge: Open Book Publishers.
DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0121.06   Google Scholar

San Martín, P., Allan, J. C. (2007, April 17). The Largest Prison in the World: Landmines, Walls, UXOs And the UN’s Role in the Western Sahara (Colaboraciones no. 1641). Spanish Strategic Studies Group (GEES). https://www.arso.org/Landmines_and_UXOs_in_Western_Sahara-libre.pdf
  Google Scholar

Saldanha, A. (2017). Space After Deleuze. London: Bloomsbury Academic.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781474217620   Google Scholar

Schafer, R. M. (1977). Tuning of the World. New York: Knopf.
  Google Scholar

Schafer, R. M. (1994). The Soundscape: Our Sonic Environment and the Tuning of the World. Rochester: Destiny Books.
  Google Scholar

Sterne, J. (2003). The Audible Past: Cultural Origins of Sound Reproduction. Durham: Duke University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9780822384250   Google Scholar

Sylvan, R. (2005). Trance Formation: The Spiritual and Religious Dimensions of Global Rave Culture. London: Routledge.
  Google Scholar

Tarr, C., Rollet, B. (2001). Screening the Road: Movies and the Politics of Mobility. Manchester: Manchester University Press.
  Google Scholar

Tramacchi, D. (2004). Entheogenic Dance Ecstasis: Cross-Cultural Contexts. In: G. St John (ed.), Rave Culture and Religion (pp. 123-143). London – New York: Routledge.
  Google Scholar

Westwell, G. (2012). A Dictionary of Film Studies (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
  Google Scholar

Young, E. B., Genosko, G., Watson, J. (2013). Nomadism. In: E. B. Young, G. Genosko, J. Watson (eds), The Deleuze and Guattari Dictionary (pp. 220-222). London: Bloomsbury Academic.
DOI: https://doi.org/10.5040/9781350250291   Google Scholar


Opublikowane
2026-04-07

Cited By / Share

Barzegar, E. (2026) „Pustynia kontratakuje. Dźwiękowa kolonizacja i sprawczość pustyni w «Sirāt» Ólivera Laxe’a”, Kwartalnik Filmowy, (133), s. 121–148. doi: 10.36744/kf.4739.

Autorzy

Ebrahim Barzegar 
ebrahimbarzegar1986@gmail.com
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0001-7432-7055

Doktorant w dziedzinie filmoznawstwa (Nauki o sztuce) w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Jego badania koncentrują się na relacjach między krajobrazem a filmem, ze szczególnym uwzględnieniem krajobrazów pustynnych i wyspiarskich w kinie irańskim. Jego szersze zainteresowania naukowe obejmują kino Bliskiego Wschodu, a także badania nad przestrzenią i miejscem w filmie.



Statystyki

Abstract views: 294
PDF downloads: 71


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Ebrahim Barzegar

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.

W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.