„Ozu à la japonaise”. Interferencje japońskiej myśli filmowej w XX w.
Maciej Krauze
maciej.krauze@edu.uni.lodz.plUniwersytet Łódzki (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-8781-7421
Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę reinterpretacji twórczości Yasujirō Ozu jako punktu odniesienia dla kształtowania japońskiej teorii filmu w XX w. Analiza jest osadzona w kontekście badań postkolonialnych i dotyczy relacji między dziełem filmowym a dyskursem teoretycznym. Autor kwestionuje dominujące w zachodnim piśmiennictwie orientalizujące ujęcia kina Ozu, wskazując, że jego filmy nie tylko były wpisywane w różne paradygmaty teoretyczne, lecz także skłaniały tych, którzy to czynili, do refleksji nad własnymi założeniami. Główna teza zakłada, że kino Ozu nie funkcjonuje jedynie jako przedmiot analizy – stanowi również praktykę ujawniającą ograniczenia teorii. Autor omawia najważniejsze japońskie teksty teoretyczne dotyczące twórcy (m.in. Tadao Satō, Kijū Yoshidy, Shiguéhiko Hasumiego) oraz śledzi rozwój i przełomowe momenty lokalnej refleksji filmowej. Ozu jako filmowiec jawi się tu jako figura epistemologiczna: nie „najbardziej japoński reżyser”, ale medium, przez które ujawniają się napięcia między teorią a jej granicami.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
Yasujirō Ozu, japońska teoria filmu, orientalizm, postkolonializm, interpretacja filmuBibliografia
Bordwell, D. (1985). Narration in the Fiction Film. Madison: University of Wisconsin Press.
Google Scholar
Burch, N. (1979). To the Distant Observer: Form and Meaning in the Japanese Cinema. Berkeley – Los Angeles: University of California Press.
Google Scholar
Cook, R. (2010). An Impaired Eye: Hasumi Shigehiko on Cinema and Stupidity. Review of Japanese Culture and Society, 22, ss. 130-143.
Google Scholar
Deleuze, G. (2008). Kino. 1: Obraz-ruch. 2: Obraz-czas (tłum. J. Margański). Gdańsk: słowo/obraz terytoria. (Publikacja oryginału: 1983).
Google Scholar
Gerow, A. (2019). Theorizing the Theory Complex in Japanese Film Studies. Journal of Japanese and Korean Cinema, 11, ss. 103-108.
DOI: https://doi.org/10.1080/17564905.2019.1661957
Google Scholar
Hasumi, S. (2024). Directed by Yasujirō Ozu (tłum. R. Cook). Oakland: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.2307/jj.10984438
Google Scholar
Joo, W. (2017). The Cinema of Ozu Yasujirō: Histories of the Everyday. Edinburgh: Edinburgh University Press.
DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9780748696321.001.0001
Google Scholar
Koschmann, V. J. (1981-1982). The Debate on Subjectivity in Postwar Japan: Foundations of Modernism as a Political Critique. Pacific Affairs, 54 (4), ss. 609-631.
DOI: https://doi.org/10.2307/2757888
Google Scholar
Loska, K. (2022). Początki teorii filmu w Japonii (prolegomena). Studia Filmoznawcze, 43, ss. 109-122.
DOI: https://doi.org/10.19195/0860-116X.43.6
Google Scholar
Miyao, D. (2013). The Aesthetics of Shadow: Lighting and Japanese Cinema. Durham: Duke University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9780822399667
Google Scholar
Pierzchała, A. (2000). Butelka i sznurek z bielizną. Na marginesie „Tokijskiej opowieści” i „Dryfujących trzcin” Yasujirō Ozu. Kwartalnik Filmowy, (29-30), ss. 154-164.
DOI: https://doi.org/10.36744/kf.4240
Google Scholar
Richie, D. (1974). Ozu: His Life and Films. Berkeley: University of California Press.
Google Scholar
Satō, T. (1987). Currents in Japanese Cinema (tłum. G. Barrett). New York: Kodansha International Ltd.
Google Scholar
Satō, T. (2010). Does Film Theory Exist in Japan? (tłum. J. Bernardi). Review of Japanese Culture and Society, 22, ss. 14-23.
Google Scholar
Schrader, P. (1972). Transcendental Style in Film: Ozu, Bresson, Dreyer. Berkeley: University of California Press.
Google Scholar
Sontag, S. (2012). Przeciw interpretacji i inne eseje (tłum. D. Żukowski). Kraków: Karakter. (Publikacja oryginału: 1966).
Google Scholar
Tanizaki, J. (2016). Pochwała cienia (tłum. H. Lipszyc). Kraków: Karakter.
Google Scholar
Thompson, K. (1988). Breaking the Glass Armor: Neoformalist Film Analysis. Princeton: Princeton University Press.
DOI: https://doi.org/10.1515/9780691213156
Google Scholar
Tosaka, J. (2013). Film as a Reproduction of the Present: Custom and the Masses. W: K. C. Kawashima, F. Schäfer, R. Stolz (red.), Tosaka Jun: A Critical Reader (ss. 103-113). New York: Cornell University East Asia Program.
DOI: https://doi.org/10.1515/9781942242680-011
Google Scholar
Yamaguchi, M. (1991). The Poetics of Exhibition in Japanese Culture. W: I. Karp, S. D. Lavine (red.), Exhibiting Cultures: The Poetics and Politics of Museum Display (ss. 57-67). Washington – London: Smithsonian Institution Press.
Google Scholar
Yamamoto, N. (2020). Dialectics Without Synthesis: Japanese Film Theory and Realism in a Global Frame. Oakland: University of California Press.
DOI: https://doi.org/10.1525/9780520975903
Google Scholar
Yoshida, K. (2003). Ozu’s Anti-Cinema (tłum. D. Miyao, K. Hirano). Ann Arbor: Center for Japanese Studies, University of Michigan.
DOI: https://doi.org/10.3998/mpub.9340139
Google Scholar
Yoshida, K. (2010). My Theory of Film: A Logic of Self-Negation (tłum. P. Noonan). Review of Japanese Culture and Society, 22, ss. 104-109.
Google Scholar
Yoshimoto, M. (1991). The Difficulty of Being Radical: The Discipline of Film Studies and the Postcolonial World Order. boundary 2, 11 (3), ss. 242-257.
DOI: https://doi.org/10.2307/303211
Google Scholar
Yoshimoto, M. (2000). The University, Disciplines, National Identity: Why Is There No Film Studies in Japan? The South Atlantic Quarterly, 99 (4), ss. 697-713.
DOI: https://doi.org/10.1215/00382876-99-4-697
Google Scholar
Autorzy
Maciej Krauzemaciej.krauze@edu.uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki Polska
https://orcid.org/0000-0002-8781-7421
Doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Łódzkiego. Przygotowuje rozprawę doktorską Filmoterapia a psychoanaliza. Terapeutyczny wymiar teorii kina. Zajmuje się przede wszystkim badaniem sztuki audiowizualnej Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej „od środka” – z uwzględnieniem lokalnych teorii kultury oraz uwarunkowań społeczno-historycznych. Jego zainteresowania badawcze obejmują także psychologiczne aspekty odbioru filmu oraz studia nad płcią kulturową.
Statystyki
Abstract views: 97PDF downloads: 71
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Maciej Krauze
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
