Czechow, Murakami i film – w kręgu literatury i kina światowego
Krzysztof Loska
krzysztof.loska@uj.edu.plUniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X
Abstrakt
Teoretyczna refleksja nad pojęciem literatury światowej pozwala zrozumieć, że pokrewne zjawisko, czyli kino światowe, można rozważać nie tylko w ramach polityki festiwalowej i produkcji transnarodowych, lecz także – jak sugerują Dudley Andrew i Lúcia Nagib – w kontekście pojedynczych jego wytworów. Proponowane podejście pomaga uchwycić zarówno zależności wynikające z opozycji między centrum i peryferiami, jak również proces przyswojenia zachodzący w lokalnym kontekście. Przyjmując tezę Roberta Stama, że kino jest medium „transartystycznym”, czyli opartym na przenikaniu się różnych sztuk, swobodnym krążeniu tematów i motywów fabularnych, autor odwołuje się do filmu Drive My Car (reż. Ryūsuke Hamaguchi, 2021), by zwrócić uwagę na to, że tekst usytuowany w obcym kontekście, poza kulturą rodzimą, zyskuje nowe znaczenie. Przykład ten pokazuje też, na czym polega światowość kina, z uwzględnieniem jego dialogicznej natury, otwarciem na inne teksty (Wujaszek Wania Antoniego Czechowa), wielojęzycznością, policentrycznością i poliwalentnością. Wszystko to uświadamia nam, że kultury nie są odrębnymi i odgrodzonymi od siebie całościami, lecz opierają się na przepływach i przejściach, czerpią z różnych źródeł, tworząc niejednorodną całość.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
film japoński, teatr, literatura światowa, adaptacja, praca żałoby, widmontologiaBibliografia
Andrew, D. (2006). An Atlas of World Cinema. W: S. Dennison, S. H. Lim (red.), Remapping World Cinema: Identity, Culture and Politics in Film (ss. 19-29). London: Wallflower Press.
Google Scholar
Bazin, A. (1963). O film nieczysty. Obrona adaptacji (tłum. B. Michałek). W: A. Bazin, Film i rzeczywistość (ss. 79-103). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Google Scholar
Czechow, A. (1979). Wujaszek Wania (tłum. J. Iwaszkiewicz). W: A. Czechow, Wybór dramatów (ss. 453-551). Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar
Derrida, J. (2016). Widma Marksa. Stan długu, praca żałoby i nowa Międzynarodówka (tłum. T. Załuski). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar
Freud, Z. (1991). Żałoba i melancholia (tłum. B. Kocowska). W: K. Pospiszyl, Zygmunt Freud. Człowiek i dzieło (ss. 295-308). Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar
Moretti, F. (2014). Przypuszczenia na temat literatury światowej (tłum. P. Czapliński). Teksty Drugie, (4), ss. 131-146.
Google Scholar
Murakami, H. (2016). Mężczyźni bez kobiet (tłum. A. Zielińska-Elliott). Warszawa: Wydawnictwo Muza.
Google Scholar
Nagib, L. (2006). Towards a Positive Definition of World Cinema. W: S. Dennison, S. H. Lim (red.), Remapping World Cinema: Identity, Culture and Politics in Film (ss. 30-37). London: Wallflower Press.
Google Scholar
Nakamura, H. (2005). Systemy myślenia ludów Wschodu (tłum. M. Kanert, W. Szkudlarczyk-Brkić). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Stone, R., Cooke, P., Dennison, S., Marlow-Mann, A. (2017). Introduction: The Longitude and Latitude of World Cinema. W: R. Stone, P. Cooke, S. Dennison, A. Marlow-Mann (red.), The Routledge Companion to World Cinema (ss. 1-20). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781315688251-1
Google Scholar
Autorzy
Krzysztof Loskakrzysztof.loska@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X
Profesor zwyczajny na Uniwersytecie Jagiellońskim, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami, członek Komitetu Nauk o Sztuce PAN; zajmuje się historią filmu, zwłaszcza kinem azjatyckim. Autor stu pięćdziesięciu artykułów naukowych (publikowanych w „Kwartalniku Filmowym”, „Studiach Filmoznawczych”, „Przeglądzie Kulturoznawczym”, „Ekranach”, „Kulturze Współczesnej”, „Ethosie” i in.) oraz dwunastu książek, m.in.: Dziedzictwo McLuhana – między nowoczesnością a ponowoczesnością (2001), Hitchcock: autor wśród gatunków (2002), David Cronenberg: rozpad ciała, rozpad gatunku (2003, wspólnie z A. Pitrusem), Tożsamość i media. O filmach Atoma Egoyana (2006), Poetyka filmu japońskiego (2009), Kenji Mizoguchi i wyobraźnia melodramatyczna (2012), Nowy film japoński (2013), Mistrzowie kina japońskiego (2015), Postkolonialna Europa: etnoobrazy współczesnego kina (2016), W cieniu Imperium Wschodzącego Słońca. Japoński projekt kolonialny i kultura filmowa w Azji Wschodniej (2022).
Statystyki
Abstract views: 483PDF downloads: 259
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Loska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Krzysztof Loska, Ciała na sprzedaż – mroczna strona globalizacji , Kwartalnik Filmowy: Nr 83-84 (2013): Ciało w filmie
- Krzysztof Loska, Prostota i naturalność. Przestrzeń prywatna i przestrzeń publiczna w filmach Mizoguchiego i Ozu , Kwartalnik Filmowy: Nr 79 (2012): Wnętrza. O filmowej przestrzeni zamkniętej
- Krzysztof Loska, Kobiety u Mizoguchiego. Autor wobec przemian kultury , Kwartalnik Filmowy: Nr 60 (2007): Autor w filmie (cz. II)
- Krzysztof Loska, Wizerunek imigranta w filmach Katarzyny Klimkiewicz , Kwartalnik Filmowy: Nr 92 (2015): Kino polskie i polityka
- Krzysztof Loska, Dzieciństwo i trauma – obraz młodego pokolenia Japończyków w kinie współczesnym , Kwartalnik Filmowy: Nr 81 (2013): Dziecko i film
- Krzysztof Loska, Setka albo moje życie z „Kwartalnikiem” , Kwartalnik Filmowy: Nr 100 (2017): O świętowaniu
- Krzysztof Loska, Piętno przeszłości albo tożsamość traumatyczna w „Adoracji” Atoma Egoyana , Kwartalnik Filmowy: Nr 71-72 (2010): Narracja w filmie
- Krzysztof Loska, Tożsamość narodowa i nacjonalizm w kinie japońskim do 1945 roku , Kwartalnik Filmowy: Nr 62-63 (2008): Kino w poszukiwaniu tożsamości
- Krzysztof Loska, Komizm w filmach Alfreda Hitchcocka , Kwartalnik Filmowy: Nr 56 (2006): Homo ludens
- Krzysztof Loska, Początki filmu dokumentalnego w Japonii , Kwartalnik Filmowy: Nr 75-76 (2011): Oblicza rzeczywistości
