Czechow, Murakami i film – w kręgu literatury i kina światowego
Krzysztof Loska
krzysztof.loska@uj.edu.plUniwersytet Jagielloński (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X
Abstrakt
Teoretyczna refleksja nad pojęciem literatury światowej pozwala zrozumieć, że pokrewne zjawisko, czyli kino światowe, można rozważać nie tylko w ramach polityki festiwalowej i produkcji transnarodowych, lecz także – jak sugerują Dudley Andrew i Lúcia Nagib – w kontekście pojedynczych jego wytworów. Proponowane podejście pomaga uchwycić zarówno zależności wynikające z opozycji między centrum i peryferiami, jak również proces przyswojenia zachodzący w lokalnym kontekście. Przyjmując tezę Roberta Stama, że kino jest medium „transartystycznym”, czyli opartym na przenikaniu się różnych sztuk, swobodnym krążeniu tematów i motywów fabularnych, autor odwołuje się do filmu Drive My Car (reż. Ryūsuke Hamaguchi, 2021), by zwrócić uwagę na to, że tekst usytuowany w obcym kontekście, poza kulturą rodzimą, zyskuje nowe znaczenie. Przykład ten pokazuje też, na czym polega światowość kina, z uwzględnieniem jego dialogicznej natury, otwarciem na inne teksty (Wujaszek Wania Antoniego Czechowa), wielojęzycznością, policentrycznością i poliwalentnością. Wszystko to uświadamia nam, że kultury nie są odrębnymi i odgrodzonymi od siebie całościami, lecz opierają się na przepływach i przejściach, czerpią z różnych źródeł, tworząc niejednorodną całość.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
film japoński, teatr, literatura światowa, adaptacja, praca żałoby, widmontologiaBibliografia
Andrew, D. (2006). An Atlas of World Cinema. W: S. Dennison, S. H. Lim (red.), Remapping World Cinema: Identity, Culture and Politics in Film (ss. 19-29). London: Wallflower Press.
Google Scholar
Bazin, A. (1963). O film nieczysty. Obrona adaptacji (tłum. B. Michałek). W: A. Bazin, Film i rzeczywistość (ss. 79-103). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Google Scholar
Czechow, A. (1979). Wujaszek Wania (tłum. J. Iwaszkiewicz). W: A. Czechow, Wybór dramatów (ss. 453-551). Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar
Derrida, J. (2016). Widma Marksa. Stan długu, praca żałoby i nowa Międzynarodówka (tłum. T. Załuski). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar
Freud, Z. (1991). Żałoba i melancholia (tłum. B. Kocowska). W: K. Pospiszyl, Zygmunt Freud. Człowiek i dzieło (ss. 295-308). Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar
Moretti, F. (2014). Przypuszczenia na temat literatury światowej (tłum. P. Czapliński). Teksty Drugie, (4), ss. 131-146.
Google Scholar
Murakami, H. (2016). Mężczyźni bez kobiet (tłum. A. Zielińska-Elliott). Warszawa: Wydawnictwo Muza.
Google Scholar
Nagib, L. (2006). Towards a Positive Definition of World Cinema. W: S. Dennison, S. H. Lim (red.), Remapping World Cinema: Identity, Culture and Politics in Film (ss. 30-37). London: Wallflower Press.
Google Scholar
Nakamura, H. (2005). Systemy myślenia ludów Wschodu (tłum. M. Kanert, W. Szkudlarczyk-Brkić). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Stone, R., Cooke, P., Dennison, S., Marlow-Mann, A. (2017). Introduction: The Longitude and Latitude of World Cinema. W: R. Stone, P. Cooke, S. Dennison, A. Marlow-Mann (red.), The Routledge Companion to World Cinema (ss. 1-20). New York: Routledge.
DOI: https://doi.org/10.4324/9781315688251-1
Google Scholar
Autorzy
Krzysztof Loskakrzysztof.loska@uj.edu.pl
Uniwersytet Jagielloński Polska
https://orcid.org/0000-0003-4078-798X
Profesor zwyczajny na Uniwersytecie Jagiellońskim, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami, członek Komitetu Nauk o Sztuce PAN; zajmuje się historią filmu, zwłaszcza kinem azjatyckim. Autor stu pięćdziesięciu artykułów naukowych (publikowanych w „Kwartalniku Filmowym”, „Studiach Filmoznawczych”, „Przeglądzie Kulturoznawczym”, „Ekranach”, „Kulturze Współczesnej”, „Ethosie” i in.) oraz dwunastu książek, m.in.: Dziedzictwo McLuhana – między nowoczesnością a ponowoczesnością (2001), Hitchcock: autor wśród gatunków (2002), David Cronenberg: rozpad ciała, rozpad gatunku (2003, wspólnie z A. Pitrusem), Tożsamość i media. O filmach Atoma Egoyana (2006), Poetyka filmu japońskiego (2009), Kenji Mizoguchi i wyobraźnia melodramatyczna (2012), Nowy film japoński (2013), Mistrzowie kina japońskiego (2015), Postkolonialna Europa: etnoobrazy współczesnego kina (2016), W cieniu Imperium Wschodzącego Słońca. Japoński projekt kolonialny i kultura filmowa w Azji Wschodniej (2022).
Statystyki
Abstract views: 439PDF downloads: 248
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Loska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Krzysztof Loska, „Choroba tropikalna”, czyli o ludziach, zwierzętach i duchach w filmie Apichatponga Weerasethakula , Kwartalnik Filmowy: Nr 110 (2020): Poza człowiekiem
- Krzysztof Loska, Pamięć, performans i afekty – temat ludobójstwa w filmach Joshui Oppenheimera , Kwartalnik Filmowy: Nr 111 (2020): Zmysły i afekty
- Krzysztof Loska, Historie polskich emigrantów w kinie europejskim , Kwartalnik Filmowy: Nr 109 (2020): Przestrzeń architektoniczna w filmie
- Krzysztof Loska, Apichatpong Weerasethakul – o polityce i widmach , Kwartalnik Filmowy: Nr 105-106 (2019): Kino wobec transformacji ustrojowych
- Krzysztof Loska, Architektura i japoński kolonializm – filmowy obraz przestrzeni miejskiej w okupowanym Seulu , Kwartalnik Filmowy: Nr 109 (2020): Przestrzeń architektoniczna w filmie
- Krzysztof Loska, Z punktu widzenia ludności rdzennej – film jako narzędzie dekolonizacji w Kanadzie , Kwartalnik Filmowy: Nr 116 (2021): Kino i tożsamość społeczna
- Krzysztof Loska, Współczesny horror w przebraniu kina „found footage” , Kwartalnik Filmowy: Nr 104 (2018): Esej, „found footage”, film montażowy
- Krzysztof Loska, Podróż do Nowego Świata. Filmowa fikcja etnograficzna w perspektywie postkolonialnej , Kwartalnik Filmowy: Nr 107 (2019): Podróż, (e)migracja, pielgrzymka
- Krzysztof Loska, Teinosuke Kinugasa, neosensualizm i awangarda , Kwartalnik Filmowy: Nr 82 (2013): Eksperyment. Film i sztuki audiowizualne
- Krzysztof Loska, Oscar Micheaux i początki kina afroamerykańskiego , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
