„Odczuwanie stylu”. Krajobrazowe Kulturfilmy Alfreda Ehrhardta z okresu Trzeciej Rzeszy
Andrzej Gwóźdź
gwan1@poczta.onet.plUniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-4779-5942
Abstrakt
Przedmiotem artykułu są krajobrazowe Kulturfilmy Alfreda Ehrhardta z okresu Trzeciej Rzeszy (Urkräfte am Werk, 1939; Nordische Urwelt, 1941). Według autora stanowią one ewenement wśród filmów edukacyjnych (nie tylko swojej epoki) ze względu zarówno na tematykę (Morze Wattowe, Islandia), jak i poetykę nawiązującą do modernistycznych kodów kultury wizualnej przełomu lat 20. i 30. XX w. – wypracowane w obrębie Bauhausu (Ehrhardt studiował tam przez jeden semestr) idee kształtowania materiału wizualnego oraz zasady wywodzące się z nurtu tzw. nowej fotografii. Autor przedstawia biografię twórczą artysty oraz analizuje jego prace jako interesujące przykłady estetyki ruchomego obrazu w paradygmacie awangardowej widzialności lat 20. XX w., stanowiące jej twórczą kontynuację w okresie Trzeciej Rzeszy. Ehrhardt wymknął się głównemu nurtowi nazistowskiej propagandy, choć nie mógł być wolny od ideologicznych uwikłań. Autor rekonstruuje koncept twórczy artysty, łącząc perspektywy historyczną i teoretyczną oraz przywołując wypowiedzi Ehrhardta.
Oświadczenie o konflikcie interesów
Słowa kluczowe:
Kulturfilm, film krajobrazowy, film ekspedycyjny, Trzecia Rzesza, nowa fotografiaBibliografia
[b. a.] (1929). Bauhaus, (1), s. 27.
Google Scholar
[b. a.] (1939, 2 marca). [bez tytułu]. Hamburger Fremdenblatt, s. 15.
Google Scholar
Albers, J. (1928). Werklicher Formunterricht. Bauhaus, (2-3), ss. 3-7.
Google Scholar
Doesburg van, T. (2023). „Wola stylu” (Nowe kształtowanie życia, sztuki i techniki) (Zakończenie) (tłum. M. Leyko). W: A. Gwóźdź (red.), Bauhausowcy i neoplastycy o filmie i kinie. Artykuły – dokumenty – scenariusze 1921-1936 (ss. 53-62). Wrocław: Wydawnictwo Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar
e. k. (1929). Die Welt ist schön. Bauhaus, (2), s. 27.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1929-1930). Synthetische Betrachtung der Künste. Die Musikantengilde, (1), ss. 4-13.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1932). Materialstudium. Die Form, (12), ss. 375-383.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1937). Das Watt. Hamburg: Heinrich Ellermann Verlag.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1937). Fotografische und filmische Gestaltung in der Gegenwart (przeredagowany ok. 1938 r.). Archiv der Alfred Ehrhardt Stiftung, sygn. FOT.1.2.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1937, 25 września). Das lebendige Watt im filmischen Bild. Alfred Ehrhardt dreht seinen ersten Film von Schönheit und Gefahr des Wattenmeeres. Hamburger Tageblatt, [b. s.].
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1941). Der Deutsche Kulturfilm. Archiv der Alfred Ehrhardt Stiftung, sygn. AEF.3.4.
Google Scholar
Ehrhardt, A. (1951-1952). Spiel der Spiralen. Von der Architektur der Meeresschnecken. Archiv der Alfred Ehrhardt Stiftung, sygn. FILM-12.4.1.
Google Scholar
Galuhn, A. (2023). Najlepsze filmy o ekologii ukazujące piękno przyrody. Viva.pl. http://viva.pl/kultura/film/najlepsze-filmy-ekologiczne-ukazujace-piekno-przyrody-142867-r1
Google Scholar
Häfker, H. (1913). Kino und Kunst. Mönchen Gladbach: Lichtbilderei Volksvereins-Verlag.
Google Scholar
Jörgensen, J. (1939, 4 marca). [bez tytułu]. Hamburger Tageblatt, [b. s.].
Google Scholar
Kemény, A., Moholy-Nagy, L. (2023). Dynamiczno-konstrukcyjny układ sił (tłum. M. Ujma). W: A. Gwóźdź (red.), Bauhausowcy i neoplastycy o filmie i kinie. Artykuły –dokumenty – scenariusze 1921-1936 (ss. 67-68). Wrocław: Wydawnictwo Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar
Moholy-Nagy, L. (1929). Von Material zu Architektur. München: Albert Langen Verlag. (Przedruk: Mainz und Berlin: Florian Kupferberg).
Google Scholar
Moholy-Nagy, L. (2022). Malarstwo fotografia film (tłum. M. Leyko). Katowice: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach.
Google Scholar
Mörsch, G. (2016). Anmerkungen zu Alfred Ehrhardts Filmen über die documenta II. Arthistoricum.net. http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2016/4265
Google Scholar
Nierendorf, K. (1928). [Einleitung]. W: K. Blossfeldt, Urformen der Kunst (ss. V-IX). Berlin: Verlag Ernst Wasmuth.
Google Scholar
Renger-Patzsch, A. (1929). Nachträgliches zur Foto-Inflation. Bauhaus, (4), s. 20.
Google Scholar
Sieker, H. (1939, luty). Alfred Ehrhardt – Auf der Spur der Urkräfte. Hamburger Anzeiger, [b. s.].
Google Scholar
Stahl, C. (2007). Alfred Ehrhardt: Naturphilosoph mit der Kamera: Fotografien von 1933 bis 1947. Berlin: Dietrich Reimer Verlag.
Google Scholar
Wingler, H. M. (2002). Das Bauhaus: Weimar, Dessau, Berlin und die Nachfolge in Chicago seit 1937. Köln: M. DuMont Schauberg – Bramsche: Gebr. Rasch and Co.
Google Scholar
Autorzy
Andrzej Gwóźdźgwan1@poczta.onet.pl
Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0002-4779-5942
Profesor w Instytucie Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Przez wiele lat był pracownikiem naukowo-dydaktycznym Uniwersytetu Łódzkiego, a także profesorem gościnnym uniwersytetów w Konstancji i Szanghaju oraz wykładowcą uczelni w Holandii, Czechach, Niemczech i Łotwie. Interesuje się teorią filmu i nowych mediów oraz antropologią obrazowości. Ostatnio wydał dwie monografie o kinie niemieckim: Zaklinanie rzeczywistości. Filmy niemieckie i ich historie 1933-1949 (2018, 2. wyd. 2020) oraz Kino na biegunach. Filmy niemieckie i ich historie 1949-1991 (2019), a także Powtórkę z Kutza (2019). Pomysłodawca i redaktor kilkudziesięciu antologii i tomów zbiorowych z zakresu teorii mediów, historii myśli filmowej, dziejów kina na Górnym Śląsku oraz poświęconych twórcom filmowym – w ostatnich latach ukazały się m.in.: Z góry widać lepiej. Niedokończone rozmowy z Kazimierzem Kutzem. Rozmawiał Andrzej Gwóźdź (2019), Bauhausowcy i neoplastycy o filmie i kinie. Artykuły – dokumenty – scenariusze 1921-1936 (2023). W latach 2005-2009 prezes Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego; w latach 2006-2014 redaktor naczelny kwartalnika „Kultura Współczesna”; inicjator i wiceprezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami (od 2015).
Statystyki
Abstract views: 412PDF downloads: 160
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Andrzej Gwóźdź
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor bądź autorka udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Czasopismo jest wydawane na licencji CC BY 4.0. Zgłaszając artykuł do publikacji, autor bądź autorka wyraża zgodę na jego udostępnianie na tej licencji.
W wydaniach od 105-106 (2019) do 119 (2022) wszystkie artykuły były publikowane na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy i autorki udzielali(-ły) niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Kwartalniku Filmowym”, zachowywali(-ły) nieograniczone prawa autorskie i zobowiązywali(-ły) się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Andrzej Gwóźdź, Wspomnienie Alicji Helman, cokolwiek osobiste, z czasów jej śląskiej przystani , Kwartalnik Filmowy: Nr 113 (2021): Film i technologia
- Andrzej Gwóźdź, Jak ekrany stawały się książkami , Kwartalnik Filmowy: Nr 109 (2020): Przestrzeń architektoniczna w filmie
- Andrzej Gwóźdź, „Po prostu włącz”. Strumieniowanie jako praktyka technokulturowa , Kwartalnik Filmowy: Nr 124 (2023): Streaming
- Andrzej Gwóźdź, Wielokulturowość w filmach NRD? Próba opisania zjawiska, którego mogło nie być , Kwartalnik Filmowy: Nr 117 (2022): Kino nieznane/ukryte
- Andrzej Gwóźdź, Ku Polsce, czyli obrazy powstań śląskich i plebiscytu w polskim filmie , Kwartalnik Filmowy: Nr 112 (2020): Polski dokument, polska animacja
- Andrzej Gwóźdź, „Sąsiedzi” i filmowa Bydgoszcz , Kwartalnik Filmowy: Nr 110 (2020): Poza człowiekiem
- Andrzej Gwóźdź, Pamięć NRD w filmach autorów (zachodnio)niemieckich pierwszej dekady zjednoczonych Niemiec , Kwartalnik Filmowy: Nr 125 (2024): Kino jako maszyna pamiętania
- Andrzej Gwóźdź, O filmach, które chciały widzieć inaczej. W kręgu Bauhausu , Kwartalnik Filmowy: Nr 113 (2021): Film i technologia
- Andrzej Gwóźdź, Polscy aktorzy w filmach Defy w ostatnim ćwierćwieczu istnienia Niemieckiej Republiki Demokratycznej , Kwartalnik Filmowy: Nr 95 (2016): Transnarodowość kina polskiego
- Andrzej Gwóźdź, Widzieć – rozumieć – interpretować , Kwartalnik Filmowy: Nr 29-30 (2000): Etyka i estetyka
