Konteksty. Polska Sztuka Ludowa

Korespondencja wizualna Paryżan podczas wielkiej powodzi w 1910 roku

Wojciech Michera — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Wielką powódź Paryża z 1910 roku, dzięki istnieniu bogatych materiałów źródłowych (prasa, dokumentacja fotograficzna), została już przez badaczy dokładnie opisana. Są to jednak z reguły opisy „globalnej” sytuacji miasta i społeczeństwa. Historycy (np. Jeffrey Jackson) pominęli jeden istotny rodzaj źródeł: korespondencję prowadzoną przez Paryżan na ilustrowanych kartach pocztowych. Te prywatne źródła (tekst i obraz) pozwalają spojrzeć na wydarzenia z „mikrohistorycznej” perspektywy indywidualnych ludzkich doświadczeń. Autor artykułu, pracując na dużym zbiorze nie publikowanych kart pocztowych, skupia się przede wszystkim na aspekcie wizualnym, fascynacji krajobrazem powodziowym. Opisuje działania Paryżan w realnej przestrzeni miasta, ale przede wszystkim – praktyki poszerzające sferę „publicznej widzialności”, polegające na „personalizacji” fotograficznych kart, które następnie były „udostępnienie” za pośrednictwem sieci pocztowej.

Niewidok cudzego cierpienia

Piotr Juskowiak — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Prezentowany artykuł, nawiązując do tytułu i tez znanej książki Susan Sontag, podejmuje zagadnienie niewidoczności zwierząt pracujących metabolicznie (tzw. zwierząt gospodarskich) w fotograficznych reprezentacjach powodzi. Autor pokazuje, że niewidoczność ta utrzymuje się pomimo onto-epistemologicznej mocy katastrof, która spłaszczając i zrównując objęte sobą byty, zmusza nas, zazwyczaj chwilowo, do bardziej inkluzywnego postrzegania rzeczywistości społecznej. W analizowanym przypadku dzieje się tak za sprawą uruchomionego już w XIX wieku miejskiego procesu „Wielkiego Oddzielenia” (ludzi i zwierząt pracujących, miasta i wsi itp.), który stoi u podstaw przemysłowego chowu zwierząt, jak też jego ideologicznych filarów: przemocy strukturalnej, zorganizowanej niewidzialności i systemowej produkcji ignorancji. Podjęta przez autora analiza fotograficznych przedstawień trzech bardzo różnych wydarzeń – wielkich powodzi w Paryżu z 1910 roku, Nowym Orleanie (i okolicach) z 2005 roku oraz Nowej Kachowce (i obwodzie chersońskim) z 2023 roku – pozwala jednak zwrócić uwagę na niedoskonałe formy naruszenia tego systemu, nie tyle za sprawą dominującej postaci kultury wizualnej (z właściwą dla niej „powodzią obrazów”), co różnych form uwypuklania „kwestii zwierzęcej”.

Gramatyka wizualna katastrofy

Marcin Brocki — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł podejmuje próbę antropologiczno-semiotycznej rekonstrukcji wizualnych reprezentacji dwóch powodzi na Odrze, „Wielkiej powodzi” z 1997 roku oraz wydarzeń z 2024 roku, jako społecznie zakorzenionych systemów znaczeń konstytuowanych w warunkach zmiennych reżimów medialnych i technologicznych. Analizie poddano zdjęcia prasowe, obrazy satelitarne, materiały z mediów społecznościowych oraz komunikaty instytucjonalne, rozpatrując je nie w kategoriach dokumentu, lecz jako politycznie i społecznie osadzone praktyki semiotyczne. Różnica w wizualnej reprezentacji powodzi, od katastrofy humanitarnej do kontrolowanego ryzyka, ujawnia zmianę dominujących reżimów przedstawiania: od mobilizującego, emocjonalno-symbolicznego przedstawiania cierpienia i zbiorowego wysiłku, do technokratycznych form wizualizacji danych, w których dominują indeksalne strategie przedstawiania. W artykule staram się pokazać, jak reprezentacje powodzi porządkują i legitymizują określone konfiguracje relacji człowiek–środowisko, wyznaczając ramy dla afektywnych, epistemicznych i etycznych postaw wobec zagrożeń ekologicznych.

W okamgnieniu

Piotr Jakub Fereński — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł podejmuje problematykę katastrof w ujęciu globalnym, wspólnotowym i egzystencjalnym. Analizując refleksje Paula Virilio, Jean-Pierre’a Dupuy i Jean-Luca Nancy’ego, autor wskazuje na katastrofę jako zjawisko strukturalnie wpisane w nowoczesność i dynamikę rozwoju technologicznego. Omawia medializację katastrof oraz ich wpływ na zbiorową wyobraźnię i porządek społeczny, akcentując rolę communitas w chwilach przejściowych. W wymiarze egzystencjalnym katastrofa ukazywana jest jako radykalne doświadczenie rozpadu dotychczasowego świata. Tekst proponuje także nowe ramy etyczne dla myślenia o katastrofach w epoce globalnych ryzyk.

Warta wyobrażona

Michał Kępski — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł analizuje wizualne przedstawienia rzeki Warty w Poznaniu na ilustrowanych kartach pocztowych z przełomu XIX i XX wieku, interpretując je jako aktywne czynniki w procesualnym kształtowaniu dziedzictwa kulturowego. Posługując się podejściem mikrohistorycznym, w dialogu z teorią kultury wizualnej, badaniami nad pocztówkami oraz krytycznymi studiami nad dziedzictwem, autor bada, w jaki sposób pocztówki przyczyniły się do mitologizacji miejskiego krajobrazu oraz wpłynęły na zbiorowe wyobrażenia o miejscu rzeki w tożsamości miasta. Pocztówki potraktowane zostały jako „wydarzenia wizualne”, które nie tylko rejestrowały, ale i performowały idealizującą wizję przestrzeni nadrzecznej, często pozostającą w sprzeczności z jej społeczną i ekologiczną rzeczywistością. Wprowadzona zostaje koncepcja „dziedzictwa wyobrażonego” jako kategorii pozwalającej uchwycić relacje między przeszłością środowiskową a współczesnymi praktykami dziedzictwa. Autor podejmuje krytyczną refleksję nad ryzykiem nadmiernej heritagizacji i proponuje postwzrostową wizję zarządzania dziedzictwem, kładącą nacisk na rolę wyobraźni, relacyjności i zrównoważonego rozwoju. Analiza wizerunków Warty przedstawionych na pocztówkach otwiera nowe możliwości myślenia o dziedzictwie przekraczającymi ramy antropocentryczne, ekonomiczne oraz narodowe.

Z nurtem i pod prąd

Justyna Chmielewska — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

W tekście przybliżam czytelnikom postać Rogera Deakina oraz jego debiutancką książkę Waterlog (1999), będącą zapisem szeregu pływackich wypraw po różnych zakątkach Wielkiej Brytanii i uważaną dziś za jeden z tekstów kanonicznych dla brytyjskiego nurtu New Nature Writing. Staram się wydobyć z Waterlog wątki zbliżające tę książkę do rozwijanego dziś antropologicznego namysłu nad relacjami ludzi z wodą oraz, szerzej, do tak zwanej błękitnej humanistyki. Jednym z przewodników po świecie Deakina jest dla mnie Robert Macfarlane – przyjaciel autora Waterlog i w pewnym sensie kontynuator jego spuścizny refleksyjnego, a zarazem zaangażowanego (i często radosnego) przyrodopisania.

„Pod przypływem”

Jerzy Franczak — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł stanowi interpretację jednego wiersza Jerzego Zagórskiego, rozpatrywanego w kontekstach historycznoliterackim, poetologicznym i filozoficznym. Związany z wileńską grupą Żagarystów poeta kreśli metaforyczny obraz potężnego kataklizmu, wprawiając w ruch żywioły wyobraźni materialnej, sięgając po metaforykę akwatyczną, reinterpretując obrazy powodzi i toposy potopu. Wbrew ponawianym tezom o rozbieżności katastrofizmu eschatologicznego i społeczno-politycznego, łączy oba te aspekty i w efekcie dociera do intuicji długotrwałych, latentnych procesów globalnej destrukcji, które dziś opisujemy przy użyciu pojęcia antropocenu oraz jego pochodnych (technocenu, eurocenu, kapitałocenu, plantacjocenu).

Nekroekfraza

Katarzyna Bojarska — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł analizuje książkę artystyczną autorstwa fotografów Olivera Chanarina i Adama Broomberga, zatytułowaną War Primer 2 (2011), jako performatywny gest ponownego wystawienia dzieła Bertolta Brechta Kriegsfibel (1955). Analiza, oparta na koncepcji nekropolityki Achille’a Mbembego, wykorzystuje pojęcie nekrofrazji (specyficznej praktyki ekfrazy w czasach współczesnej ekstremalnej polityki śmierci i jej toksycznej obecności wizualnej). Esej opowiada się za specyficzną formą świadczenia i dawania zeznań, która przejawia się w tej nekroekfrazyjnej praktyce, dzięki której historia zostaje zaktualizowana, a relacje współczesnych z przeszłością zmaterializowane. Interwencje artystów, oparte na performatywnym wykorzystaniu archiwów i dziedzictwa politycznego terroru i przemocy wojennej, aktywują i aktualizują to, co minęło lub należało do przeszłości.

In pictures

Aleksandra Loranc — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Trwająca od 2023 roku wojna w Strefie Gazy oraz będące jej następstwem ludobójstwo, którego Izrael dopuszcza się na zamieszkujących ten teren Palestyńczykach, stały się powodem zalewającej zwłaszcza media społecznościowe powodzi obrazów. Pod wieloma względami zdaje się ona odbiegać od znanych dotąd przykładów obrazowania cierpienia. W oparciu o analizę fotografii i filmów zamieszczanych na Instagramie, a także akcji takich jak All Eyes on Rafah autorka stara się prześledzić mechanizmy, w ramach których przez twórców obrazów i ich odbiorców wytwarzane i podtrzymywane jest pole widzialności katastrofy. Działania te mają na celu przełamanie niewidzialności sytuacji Palestyńczyków i izraelskiej okupacji. Jednocześnie autorka podejmuje namysł nad rolą odgrywaną przez widza obrazów cierpienia, jego potencjale do stania się świadkiem oraz znaczeniu, które w kontekście sytuacji w Gazie przypisywane jest samemu aktowi patrzenia.

Po katastrofie?

Ewa Fiuk — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Ziad Kalthoum, twórca syryjski od kilku lat żyjący na uchodźstwie w Niemczech, zrealizował w 2017 roku film dokumentalny Smak cementu, w którym nawiązuje do własnego doświadczenia uchodźczego. Autorka tekstu rozpatruje strukturę dokumentu ze szczególnym uwzględnieniem estetyki obrazu, zasadniczym kontekstem jej refleksji jest zaś katastrofa wojenna (wojna domowa w Libanie w latach 1975–1990 oraz w Syrii od 2011 roku). W toku analizy wyraźne staje się napięcie między problematyką filmu (wymuszone wojną migracje Syryjczyków do Libanu) a obrazem (wyrafinowane plastycznie kadry). Inną kwestią jest to, jak dalece i w jakim kierunku film Kalthouma odbiega od materiałów telewizyjnych oraz internetowych ukazujących wojnę w Syrii. Przedstawiając wymienione zagadnienia, autorka sięga do historii filmu, kreśląc paralele między Smakiem cementu a Metropolis (1927) Fritza Langa oraz koncepcją prawdy ekstatycznej w kinie dokumentalnym Wernera Herzoga, zawartą w jego Lekcjach ciemności znanych także jako Deklaracja z Minnesoty (1999).

Między strychem a „Rodziną człowieczą”

Marta Ziętkiewicz, Gil Pasternak — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Celem artykułu jest poszerzenie wiedzy na temat roli, jaką fotografia odegrała w procesie prodemokratycznych przemian społeczno-ustrojowych w schyłkowym okresie PRL-u i pierwszych latach transformacji. Skupiając się przede wszystkim na praktykach nieartystycznych, omawiamy mało do tej pory rozpoznane inicjatywy historyczki i kuratorki Aleksandry Garlickiej i analizujemy pięć wystaw zorganizowanych przez nią w latach 1985–1995. Bazując na źródłach archiwalnych, wywiadach i literaturze przedmiotu, pokazujemy, w jaki sposób Garlicka wykorzystała archiwalne i rodzinne fotografie w celu budowania alternatywnej historii społeczeństwa polskiego u schyłku PRL-u. Wystawy te, eksponowane (poza jedną) w najważniejszej polskiej galerii sztuki, jaką jest Zachęta, i cieszące się dużym zainteresowaniem ze strony publiczności, rzuciły, choć początkowo w sposób niezamierzony, wyzwanie oficjalnej historiografii komunistycznej i pozwoliły Polakom zapoznawać się z ich przemilczanym dziedzictwem i historią. W artykule pokazujemy również genezę i znaczenie tych wystaw na tle przemian zachodzących w polskiej fotografii od końca lat 70. XX wieku.

Zwiedzanie wystawy jak lektura atlasu: studium przypadku

Justyna Hanna Budzik — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

W artykule stawiam tezę, aby ekspozycje fotograficzne, będące przestrzenią działania edukacji wizualnej, rozważać na podobieństwo atlasu. Zaproponowaną perspektywę teoretycznej konceptualizacji wystaw buduję na podstawie badań, które realizowałam podczas wizyty studyjnej w dziale edukacji paryskiego centrum sztuki Jeu de Paume w październiku 2024 roku na wystawie Tiny Barney Family Ties. Kategorii atlasu, gdy mowa o wystawie fotografii, używam w odniesieniu, po pierwsze, do historii i pierwotnych funkcji tego typu publikacji, po drugie, do figury myśli i poznania opartej na montażu obrazów, jakie atlasowi nadał Aby Warburg, a za nim Georges Didi-Huberman, a po trzecie – jako metafory szczególnej organizacji zbioru fotografii. Konceptualizacja wystawy fotograficznej jako atlasu w mojej ocenie otwiera szerokie możliwości opracowania strategii edukacji wizualnej realizowanej w przestrzeni ekspozycji, uwzględniającej trzy wymiary edukacji fotograficznej, wyróżnione przez Mariannę Michałowską: praktyczny, refleksyjny oraz wspólnotowy.

W stronę atlasu praktyk kuratorskich

Adam Mazur — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

W swoim eseju Adam Mazur analizuje współczesne praktyki kuratorskie przez pryzmat pytania Becketta/Foucaulta o autorstwo. Proponuje „atlas praktyk kuratorskich” wyróżniający pięć podstawowych formuł: archiwum (rekonstrukcja pamięci), odtworzenie/reenactment (aktualizacja przeszłości), partycypacja (współtworzenie), utopia (spekulacja o przyszłości sztuki) oraz obsesja (specjalizacja tematyczna). Formuły te przenikają się, tworząc hybrydowe strategie wystawiennicze. Tekst kwestionuje tradycyjną rolę kuratora jako niewidzialnego sługi artysty, ukazując go jako negocjatora relacji władzy w polu sztuki, który ustanawia warunki możliwości dla sztuki, balansując między obecnością a zniknięciem.

Między cudownym a pożytecznym

Iwona Krupecka — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Celem artykułu jest prezentacja wybranych europejskich szesnastowiecznych reprezentacji wizualnych Ameryki. Tekst został podzielony na cztery zasadnicze części: 1. Poświęcona przejściu od mapy w układzie T/O do mapy w układzie geometrycznych współrzędnych; 2. Gdzie omawiam „tropikalność” Ameryki i związek obrazów z dyskursem geograficznym; 3. Gdzie analizuję kwestię „nagości” Ameryki w dwóch wymiarach, mianowicie alegorii kontynentu oraz przedstawień nagich mieszkańców, oraz 4. Gdzie przedstawiam dyskurs i obrazowanie związane z eksploatacją zasobów Nowego Świata.

Twarze Jerzego Zachary

Wioletta Kazimierska-Jerzyk — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Tekst przybliża twórczość Jerzego Zachary z perspektywy motywu i problemu twarzy w jego dorobku plastycznym i teoretycznym. Rejestrowanie ludzkiego oblicza traktował artysta jako złożone wyzwanie, ogniskujące zadania artystyczne i filozoficzne. Konfrontował je z obszerną tradycją kulturową dwoistości ludzkiej natury i myśli o utracie jedności świata i integralności ludzkiego doświadczenia. Analizy problemów szczegółowych niniejszego tekstu podążają za lekturami i fascynacjami artystycznymi wskazanymi przez Zacharę, udostępniając oczywiście fragmentarycznie jego refleksję i twórczość artystyczną.

„Zabawa w gazetę”

Aleksander Wójtowicz — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł dotyczy autorskiego czasopisma Jerzego Zachary „NieTakT”, które ukazywało się w latach 1991–1992. Skupia się na twórczych praktykach autora, a jednocześnie sytuuje je w kontekście przemian związanych z przejściem od technologii analogowej do cyfrowej oraz dynamiki procesu remediacji. Wskazuje na ważną rolę kserokopiarki jako narzędzia pozwalającego na autonomizację przedsięwzięć publikacyjnych, podkreśla też ścisły związek działalności Zachary z technika analogową oraz materialnością tekstu. W zakończeniu natomiast przedstawia sposób, w jak kontynuował on swoją działalność w internecie oraz rozważa, jakie konsekwencje miała zmiana medium dla jego ekspresji artystycznej.

Komputery, korespondencja, komunikacja

Paulina Chorzewska-Rubik — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł poświęcony jest hybrydycznym cyfrowo-drukowanym praktykom korespondencyjnym Jerzego Zachary. Prześledzenie nowomedialnych fascynacji autora pozwala wydobyć szersze tendencje jego twórczości, takie jak komunikacyjność i mailartowa potrzeba podtrzymywania kontaktu skupionego wokół sztuki. Podłączony do sieci i drukarki komputer nie wyparł jednak analogowych praktyk, był dla Zachary narzędziem splatającym się z jego pozostałą aktywnością, między innymi twórczością zinową i kaligrafią. Podstawowe źródła, wykorzystywane w artykule, stanowią ślady internetowe (wpisy z blogów i profili w mediach społecznościowych) oraz papierowe materiały archiwalne. Autorka analizuje wydruki e-maili, metadanych oraz rozsyłane papierowo autorskie teksty z cyklu A4. Wydrukowane zapisy cyfrowej komunikacji Zachara traktuje jako „płótno” do dalszych artystycznych przetworzeń, czyniąc z nich palimpsestowe obiekty artystyczne.

Solo na tusz?

Piotr Bogalecki — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Celem artykułu jest analiza i interpretacja partyturowych kolaży Jerzego Zachary (1954–2023), tworzonych i wystawianych przez niego od lat 80. XX wieku, określanych mianem Partytur, publikowanych w autorskim artzinie „NieTakT”, a obecnie przechowywanych w archiwum artysty. Na korpus ten składa się około 80 prac, różniących się od siebie techniką, formatem i czasem powstania, zawsze jednak wykonywanych na pojedynczych stronach z publikacji nutowych Polskiego Wydawnictwa Muzycznego – co odróżnia je od podobnych prac tworzonych przez neoawangardowych artystów Europy Środkowo-Wschodniej (m.in. M. Grygara, M. Knížáka, K. Ladik, A. Partuma, G. Rühma). Tworzone na bazie gotowych druków nutowych Partytury Zachary zapraszają do intertekstualnej gry, pozwalającej dostrzec i interpretować nieoczywiste relacje pomiędzy nimi a przywoływanymi w nich kompozycjami (m.in. E. Bogusławskiego, K. Pendereckiego, B. Szabelskiego, S. Wiechowicza). Istotnymi kontekstami przeprowadzonych w artykule analiz są materiały zdeponowane w archiwum artysty: 60 numerów „NieTakTu”, teksty artystyczne i teoretyczne, plakaty i ulotki, a także autokomentarze, spośród których najwięcej informacji dostarcza wprowadzenie do jednej z wystaw jego partytur zatytułowane Solonatusz.

ZA/HA/RA na Dalekim Wschodzie – i na Bliskim Zachodzie

Beata Śniecikowska — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł dotyczy związków twórczości Jerzego Zachary z praktykami artystycznymi Dalekiego Wschodu (malarstwo tuszowe, literatura zen) oraz działalnością zachodniej (neo)awangardy (dadaizm, surrealizm, konstruktywizm, konkretyzm, konceptualizm). Autorka skupia się na tworzonych przez artystę monochromatycznych kompozycjach na papierze: obrazach wykorzystujących technikę i motywy zenga, drukowanych i powielanych na kserografie geometrycznych miniaturach logowizualnych, zaprojektowanych przez Zacharę wizytówkach. Analizy dowodzą nieoczywistej transkulturowej hybrydyczności opisywanych prac.

Słowa/Obrazy Zachary

Agnieszka Karpowicz — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

W tekście autorka zanalizuje teorię i praktykę logowizualną łódzkiego artysty konceptualnego Jerzego Zachary. Jego zainteresowanie formami dwumedialnymi wiąże z kryzysem reprezentacji i wyrazem braku zaufania do języka i mimetycznego malarstwa, wpisując tę twórczość w obszar poezji konkretnej. Posiłkując się autotematycznymi pismami artysty, wskazuje na biograficzne motywacje takiego wyboru środków wyrazu: doświadczenia psychiczne związane z diagnozą schizofrenii i terapią, prowadzące do rozpoznania ich niekomunikowalności. Ponadto bada konceptualistyczne motywacje tej sztuki logowizualnej, związane z pracą wokół tematu czasowości języka (literatury) i przestrzenności oraz atemporalności obrazu (malarstwa), a także ich związki z inspiracją ideogramami i tradycją Wschodu. W wyborze formy logowizualnej zwraca uwagę na jej związki z niewyrażalnością, hybrydycznością i wykluczeniem w sensie estetycznym i społecznym.

MAL. Kwadraty awangardy Jerzego Zachary

Marta Baron-Milian — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Przedmiotem artykułu są artystyczne konfrontacje Jerzego Zachary z tradycją awangardy i poezji eksperymentalnej, ujmowane w kontekście licznych nawiązań do twórczości Kazimierza Malewicza. Na okładce jednej z wersji MAL Zachary widnieje – jako część słowno-obrazowego kolażu – czarny kwadrat, wprowadzając w tekst programowy, poświęcony poezji jako „wypowiedzi plastycznej”, „doświadczeniu wzrokowemu” wiersza i jego osobliwej „geometrii”. Druk ten jest przedmiotem analizy jako prezentujący najważniejsze aspekty teoretycznych rozważań na temat poezji, które w twórczości Zachary niejako „bezkolizyjnie” splatają się z założeniami suprematyzmu, konstruktywizmu, dadaizmu, futuryzmu, surrealizmu i konceptualizmu. Uchwycenie tych powiązań jest celem artykułu, opartego na zgromadzonym w prywatnym archiwum artysty materiale, obejmującym zarówno teksty literackie, eksperymenty logowizualne, jak i praktyki kolażowe oraz malarskie. Niezwykła fascynacja Zachary figurą kwadratu staje się interpretacyjnym pryzmatem, wyznaczając zarazem „narracyjną" ramę artykułu.

Nagość i geometria

Karolina Prusiel — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Celem tekstu jest analiza geometrycznych aktów Jerzego Zachary, które składają się z zaokrąglonych linii oraz okręgów. Na początku, posługując się tekstami Zachary oraz teorią rysunku, zbadano technologię kreślenia różnorodnych linii przez artystę. Następnie podjęto refleksję nad funkcjami oraz symboliką linii oraz okręgów zainspirowaną m.in. istotną dla Zachary myślą Wassilego Kandinskiego. W nawiązaniu do antropologii linii Tima Ingolda nakreślono również związki gestów artysty z kaligrafią. Następnie, korzystając z teorii Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego, omówiono ruch i rytm linii oraz okręgów. Zgłębiono także kwestię kobiecości kształtu. Na koniec zaś, nawiązując do teorii aktu (Kenneth Clark, Lynda Nead, Maria Poprzęcka) oraz koncepcji Ilse i Pierre’a Garnierów, przeanalizowano, czy zmysłowość i abstrakcję da się pogodzić oraz opisano, jakie są układy sił pomiędzy aktorami w liniowo-geometrycznym akcie.

Opowieść Piramidy, czyli drzwi do chaosu

Bartosz Pokorski — Tue, 03 Feb 2026 00:00:00 +0100

Artykuł przybliża twórczość Jerzego Zachary, ukazując ją jako unikalne świadectwo literackiego zmagania z psychicznym rozbiciem. Zachara, tworząc zbiór tekstów poświęconych filozofii, sztuce, religii czy schizofrenii konstruuje – strukturalnie analogiczny do Corpus Hermeticum – własny Corpus Zachareticum, będący narzędziem odbudowy własnej tożsamości po psychicznym kataklizmie. Analizie poddane są, w głównej mierze, powieści Zachary – Umysł na piasku i Anna mikropowieść – oraz dwa bliźniacze opowiadania – Wzięta z węża oraz Grzech – jako narracyjne konstrukcje psychozy, które stanowią formę literackiego symptomu w rozumieniu Jacques’a Lacana. Niniejszy tekst stanowi interpretację zarówno struktury narracyjnej, jak i językowej prozy Zachary, stanowiącej próbę uporządkowania doświadczenia rozpadu podmiotowości i ustanowienia nowej, urojeniowej całości.